O‘QUV MUASSASALARIDA KURASHCHILARNING CHIDAMLILILIGINI RIVOJLANTIRISH VOSITALARI

Аннотация

Ushbu ilmiy ish 16–17 yoshli kurashchilarni o‘quv muassasasi sharoitida samarali tayyorlash, ularda chidamlilik sifatlarini rivojlantirish vositalarini aniqlash va ilmiy asoslashga bag‘ishlangan. Annotation This scientific work is dedicated to the effective training of 16-17-year-old wrestlers in an educational institution, identifying and scientifically substantiating means of developing endurance qualities in them. Kalit so‘zlar O‘quv mashq bosqichi, morfologik,kurashchilar,astenik, mushak. Key words Training phase, morphological, wrestlers, asthenic, muscular. Dolzarbligi: Jahon miqyosida har bir xalq va elatning asrlar davomida vujudga kelgan hamda shakllangan o‘ziga xos milliy kurash turlari bo‘lganidek, O‘zbekistonda ham “Buxorocha” va “Farg‘onacha” usulda o‘tkazilib kelingan https://scientific-jl.com/ 20-to’plam 2-son Iyun 2025 178 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari milliy kurash turlari keng ommalashgan. Jumladan, belbog‘li kurash jahonning barcha qit'alarida rivojlanib ommaviylashayotgan sport turlaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda dunyoning ko‘pchilik mamlakatlarida belbog‘li kurashga yaqin yoki o‘xshash sport turlari mavjud, ana shuning uchun ham ushbu sport turini jahon miqyosida yanada rivojlantirish, kurashchilarni tayyorlash tizimini ilmiy asoslab berish muhim ahamiyatga ega. Morfologik belgilarning o‘ziga xos xususiyati shundaki, bir qator belgilarga asoslanib, bu sportchilarni kurashchi deb e'tirof etish mumkin, chunki birinchidan, sport tanlovi, ikkinchidan, sport faoliyatining o‘ziga xos xususiyatlari sportchida o‘z izini qoldiradi. Tadqiqotimizning keyingi bosqichi kurashchi sportchilarni morfologik xususiyatlariga ko‘ra guruhlarga bo‘lish edi (1,2-jadvallar). Shunday qilib, A guruhi (asteniklar) 15 kishi, B guruhi (mushak mushaklari) – 15. Ushbu guruhlarni t mezoniga ko‘ra taqqoslaganda shuni ta'kidlash kerakki, 16-17 yoshli sportchilar. (11- tana uzunligi (t=2,43 da, p 0,05 9.4 https://scientific-jl.com/ 20-to’plam 2-son Iyun 2025 179 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari 3 Ko‘krak atrofi, sm 82,3±1,01 84,4± 1,06 >0,05 3.44 4 Bel atrofi, sm 67± 1,13 71± 1,27 0,05 2.38 kengligi, sm 6 Yelka atrofi, sm 23,3± 0,32 25,3± 0,41 0,05 2.63 qatlami, mm 9 Son atrofi, sm 45,0+ 1,21 48,1± 1,17 >0,05 5.0 10 Sonning yog‘ 5,3 ± 0,19 5,5±0,17 >0,05 1.66 qatlami, mm 11 Pastki oyoqning 5,5±0,31 6,0± 0,34 >0,05 2.32 yog‘qatlami, mm 12 Yog‘ foizi, % 8,2±0,68 9,2±0,74 10,2±0,63 >0,05 2.17 13 Mushak massasi, 23± 0,19 26± 0,21 29± 0,17 <0,01 24.0 kg Izoh: Tananing barcha mushak va uning atrofi o‘lchamlari olingan. XULOSA: Dissertatsiya asosida olib borilgan tadqiqotlar sportchilarning individual xususiyatlari asosida chidamlilik sifatlarini rivojlantirish mumkinligini ko‘rsatdi. Sportchilarning tipologiyasiga mos mashg‘ulotlar ularning texnik-taktik tayyorgarligini kuchaytiradi, mashg‘ulot jarayonini sifatli olib borishga imkon beradi. Tajriba guruhidagi sportchilarda yuklamalarga adaptatsiya, mushak faolligi, yurak urish sur'ati va chidamlilik darajasi ijobiy o‘zgardi. Bu trenajyorlar asosidagi metodikaning samarali ekanligini ko‘rsatadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Matnazarov X.Y. Sport mashg‘ulotlarida psixofiziologik yondashuv. – T.: 2022. https://scientific-jl.com/ 20-to’plam 2-son Iyun 2025 180 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari 2. Nikitushkin V.G. Sport mashg‘ulotlarini individuallashtirish asoslari. – M.: 2007. 3. Yushkov O.P. Kurashchilar jismoniy tayyorgarligi nazariyasi. – SPb.: 2010. 4. Piloyan R.A. Kurashchilarda musobaqaviy tayyorgarlik. – M.: 2019. 5. Boltaev Z.B. Tezlik-kuch tayyorgarligi muammolari. – Samarqand, 2020. https://scientific-jl.com/ 20-to’plam 2-son Iyun 2025 181