BADIIY TARJIMA VA ERKIN TARJIMA O‘RTASIDAGI FARQLAR

Аннотация

Теория перевода охватывает различные области, а стили перевода различаются в зависимости от типа текста. Художественный перевод и вольный перевод являются одними из самых обсуждаемых тем в переводоведении. В то время как литературный перевод стремится сохранить эстетические и эмоциональные аспекты произведения, вольный перевод фокусируется на содержании текста и стремится передать его в понятной форме. В этой статье мы подробно рассмотрим различия между этими двумя видами перевода, их преимущества, недостатки и области применения. Annotation: Translation theory encompasses various areas, and translation styles vary depending on the type of text. Literary translation and free translation are among the most discussed topics in translation studies. While literary translation attempts to preserve the aesthetic and emotional aspects of the work, free translation focuses on the content of the text and seeks to convey it in an understandable form. In this article, we will discuss in detail the differences between these two types of translation, their advantages, disadvantages, and areas https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 1-son May 2025 237 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari of application. Kalit so‘zlar: Badiiy tarjima, erkin tarjima, so‘zma-so‘z tarjima, tarjimon, tarjima, tarjimashunoslik. Ключевые слова: Литературный перевод, свободный перевод, дословный перевод, переводчик, перевод, Keywords: Literary translation, free translation, word-for-word translation, translator, translation, Kirish: Tarjima - bir tildagi yozma yoki og‘zaki ma’lumotlarni boshqa tilda ifodalash sanatidir va u millatlararo, madaniyatlararo muloqotning eng muhim koʻrinishlaridan biri hisoblanadi. Tarjima turli shakllarda, maqsadlarda qo‘llaniladi. Shu sababdan tarjimashunoslikda, tarjimaning qay shaklda amalga oshishiga ko‘ra bir qancha turlarini ajratish mumkin. Shulardan eng keng tarqalgan turlari bu badiiy tarjima va erkin tarjimalardir va ular o‘rtasidagi farq eng ko‘p muhokama etiladigan mavzulardan biri hisoblanadi. Asosiy qism: Badiiy tarjima - bu adabiy asarlarni, jumladan, roman, hikoya, she’r, drama va boshqa badiiy janrlardagi matnlarni tarjima qilish jarayoni. Bunday tarjimada faqatgina matnning ma’nosi emas, balki uning badiiy ruhi, ifoda uslubi, obrazlilik, ritm va hissiy ta’siri ham muhim ahamiyat kasb etadi. Badiiy tarjimada tarjimon nafaqat matnni so‘zma-so‘z tarjima qiladi, balki asarning badiiy qadriyatini, uslubini va ma’nosini yangi tilga moslab, asarning asl mohiyatini saqlab qolishga harakat qiladi. Asarning estetik xususiyatlarini asliyatdagidek yetkazishga intiladi. Shu o‘rinda badiiy tarjima to‘g‘risida Sotti Husayniyning fikrlarini eslab o‘tmog‘imiz darkor. “Badiiy tarjima sohasida shunga erishmog‘imiz kerakki, har bir yozuvchi biron bir badiiy asarni tarjimaga olar ekan, unga xuddi original asar yozayotganday sevib kirishsin. Badiiy tarjima-badiiy sharafli ish bo‘lib, bilim va san’atkorlik talab etadi.”1 1 Sotti Husayn. Tanlangan asarlar. - T.: 1974. 89-bet. https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 1-son May 2025 238 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Badiiy tarjimaning asosiy tamoyillari. 1. Muallif uslubini saqlash – Asarning yozilish uslubi, ohangi, ritmi va badiiy vositalari tarjimada ham aks ettirilishi lozim. 2. Matnning hissiy ta’sirini yetkazish – Tarjimon asarning emotsional rang- barangligini saqlashi va o‘quvchida xuddi asl matndagidek hissiyot uyg‘otishi kerak. 3. Obraz va badiiy vositalarni moslashtirish – Asliyatdagi metaforalar, ramzlar va boshqa badiiy vositalar tarjimada mos keluvchi shaklda aks etishi lozim. 4. So‘zma-so‘z tarjimadan voz kechish – Ba’zi iboralar va jumlalar ma’nosini to‘liq yetkazish uchun ularni erkinroq tarjima qilish talab etiladi. Badiiy tarjima misollari.Masalan, Lev Tolstoyning “Urush va tinchlik” romanini turli tillarga tarjima qilishda tarjimonlar muallifning o‘ziga xos uslubini saqlab qolishga harakat qilishgan. Badiiy tarjimada she’riy asarlar alohida o‘rin tutadi. Masalan, Alisher Navoiyning quyidagi baytini olamiz: “Ko‘ngil ohin bila tutqun aro mahbus bo‘lg‘aymu, Ki jon qafas ichra mahzun, notavon mahbus bo‘lg‘aymu.” Agar so‘zma-so‘z tarjima qilsak, bu baytning ta’sirchanligi yo‘qolishi mumkin. Shu sababli tarjimon o‘ziga xos badiiy yondashuv orqali baytni boshqa tilga moslashtirishi kerak. Badiiy tarjima xususiyatlari: • Asliyatga sodiqlik saqlanadi, lekin ifoda tabiiy chiqishi uchun ba’zan o‘zgarishlar kiritiladi. • Muallif uslubi va hissiyotiga e’tibor beriladi. • Metaforalar, iboralar va ta’sirli so‘zlash uslublari saqlanadi. Misol: Asliyatda: “Uning ko‘ngli bulutday g‘amgin edi.” Badiiy tarjimada: “Uning qalbini qora bulutlar qoplagan edi.” https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 1-son May 2025 239 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Erkin tarjima – matnning so‘zma-so‘z tarjimasi emas, balki uning mazmuni va asosiy g‘oyasini tushunarli va mos