В зороастризме принято упоминать имя Ахура Мазды через его атрибуты

Аннотация

The division into different castes leads to the strengthening of economic and social inequality between people is reflected in the article. Human pride does not choose a place, a country or a society, this is a universal problem. The given article considers the history of the problem, its causes, consequences and ways of its solution. Keywords and expressions: caste, society, Varna’s, vandal’s, social, Brahmans, Kshatriyas, Vayshi, Shudras. 63 S H A R Q M A S H ’ A L I Қадимий ҳинд адабий мероси бўлмиш ибодат қилади, ҳарбийлар жанг қилади, ҳу- “Ригведа” (э.а 1700–1100 йиллар)да брахман- кумдорлар ҳокимиятга эга бўладилар, худо лар, кшатрийлар, вайшийлар ва шудралар- барчани бошқаради”. нинг келиб чиқиши илк бора тилга олин- Таъкидлашларича, Ҳиндистондаги таба- ганда “тегилмайдиганлар” (неприкасаемый) қаланишнинг боши “Ману Қоидалари” билан га тирикликнинг ушбу оламида бирор жой боғлиқ. Тарихчиларнинг қайд қилишларига борлиги кўрсатилмаган ҳам1. Тарихчилар- кўра Ману қонунларининг пайдо бўлиши э.а. нинг айтишларича “тегилмайдиганлар” Ҳин- I–II асрларга тўғри келади. Ману қонунла- дистонда арийлар босқинидан аввалроқ рида инсон ҳаётининг энг майда икр-чикрла- яшаган қабилаларнинг авлодларидир. Ҳин- ригача эътибор қаратилган. Айнан мана шу дистонда табақаларга бўлинишнинг узил- Ману қонунларига асосланган ҳолда ҳинд кесил шакилланиши эрамиздан аввалги VII дунёси асрлар мобайнида табақаланишнинг ва эрамизнинг II асрларига тўғри келади. оғир йўлини босиб келмоқда. Ману қонун- Табақаланиш – бу шундай табақаланиш-ки, ларига асосланган ҳолда тўрт табақага бў- ер юзининг бошқа бирор бир гўшасида, ҳеч линган ҳинд халқининг (брахманлар, кшат- бир бошқа мамлакатда, бирор бир бошқа рийлар, вайшийлар, шудралар) бирортасига жамиятда бу қадар мураккаб тартибдаги ҳам кирмаган чандаллар табақасига мансуб табақаланиш мавжуд эмас. Бу табақаланиш бўлган ҳиндларнинг асрлар давомида кечир- шу қадар улкан муаммоларни келтириб чи- ган ва кечириб келаётган ҳаёти ҳар доим қарган табақаланиш-ки, Ҳиндистон жамияти инсониятни ўйлантирган. Чандалларнинг – бу муаммолар ичида буткул ўзлигини йўқо- далитларнинг (синдирилганлар) ҳаётига оид тиб, чалкашиб кетган. Айнан ана шу табақа- мақолалар, очерклар, ҳикоялар, романларда ланиш сабабли Ҳиндистон ва ҳинд халқи бу табақа вакилларининг оғир турмуш тарзи асрлар мобайнида ўта оғир ҳаёт тарзини очиб беришга ҳаракат қилинади. Бадиий ва кечиришга маҳкум бўлиб келмоқдалар. Ав- ҳужжатли фильмлар суратга олинади. Бироқ, вало “тегилмайдиганлар” – бугунги кунда бундай ҳаётни ўз танасида, туйғуларида, далитлар деб аталувчи табақа вакиллари оғриқларида ҳис қилиш, бир умр ана шу кимлар, деган савол туғилади. Аслида турли оғир юк билан яшаб ўтиш –маънавий синиқ- табақаларга бўлиниш фақат ҳинд халқига- ликда озорланишни ўз бошидан кечирмаган гина мансуб эмас. Қадим-қадим замонлардан одам бу оғриқларни дил-дилидан ҳис қила жамиятда одамлар турли табақаларга бўлин- олмайди, албатта. Аммо, шундай бўлсада, бу ганлар. Ҳар доим ҳам юқори ва паст табақа- табақа вакилларига ачинадилар,ҳайриҳоҳлик лари мавжуд бўлган. Одамларнинг деҳқон- билдирадилар, уларнинг ҳаётига енгиллик- ларга, савдогарларга, ҳарбийларга, руҳоний- лар киритишга ҳаракат қиладилар. XVIII аср ларга бўлиниши оддий ҳол бўлган. Бундай охирларида Ҳинд ерларига кириб келган ев- табақавий бўлиниш ва табақа вакиллари ропаликлар бу мамлакатни романтикага бой ўртасидаги ўзаро муносабатлар, бу муноса- эртаклар дунёсига ўхшатадилар. Бироқ, қан- батларнинг қонун-қоидалари муқаддас ки- чалар яқин ва ичкари кирилгани сари унинг тобларда аниқ ва тушунарли қилиб ёзиб камчиликлари кўзга ташланиб боради. 1780– қўйилган. Чунки олис даврларда меҳнат ва 1850 йиллар орасида Ҳиндистон ҳаёт тарзи гражданлик кодекслари мавжуд бўлмаган. ҳақида юздан ортиқ романлар, поэмалар, ҳи- Шу сабабли барча қонун-қоидалар худонинг коялар ёзилди. буюргани деб қаралган ва унга итоат этил- Инсоният муаммоларига баҳо бериш ун- ган. Яъни, масалан: “Деҳқон экади, руҳоний чалик ҳам қийин иш эмас, аммо бу муаммо- ларнинг ечимини топиш ҳар доим ҳам осон 1 www.dalitsahitya.com кечмаган. Бу борада файласуфлар, сиёсат- 64 S H A R Q M A S H ’ A L I чилар, ижодкорлар, журналистлар бош қоти- маълум бир енгилликлар киритиш йўли би- радилар. Бироқ, кўпчиликнинг муаммосини лан жамият кўксида чипқон бўлиб ётган неча озчилик ҳал этиши ўта мушкул иш. Ҳиндис- минг йиллик муаммони хал қилиб бўлмайди. тондаги далитлар аҳволи эса ҳақиқатда ўта Бу чипқонни йўқотиш фақат табақавий бўли- оғир, таҳқирли. Уларнинг оғирини енгилла- нишни бутунлай йўқотилиши билангина ҳал тишга кўплаб илғор кишилар қўл урганлар. қилинади. Бу муаммо Ҳиндистонда яшаб ке- Маҳатма Гандидан бошлаб, то Бхимрао лаётган халқларнинг онги, савияси буткул Рамджи Амбеткаргача далитлар ҳақ-ҳуқуқ- ўзгариб, ўзларига ва бошқаларга табақаларга лари учун курашганлар. Оғир қисматни бўлиб қарашдан воз кечишга тайёр бўлган кўтариб ўтиш гарданига юклатилган ҳинд кундагина ўз ечимини топади. Ҳиндистон- халқи далитларининг оғир кечмиши ҳар нинг илғор киши