KONCHILIK SOHASI INNOVATSION FAOLIYATINI O‘RGANISHNING TASHKILIY ASOSLARI

Аннотация

This study examines the processes of implementing innovation activities at mining industry enterprises, as well as the organizational systems necessary for the effective organization and management of these processes. The main objective of the research is to identify organizational mechanisms that contribute to improving the implementation of innovative solutions in the mining sector and enhancing the overall efficiency of enterprise operations.. Keywords: Innovative Development, Industrial Companies, Global Competition, Economic Development. Kirish: Bugungi kunda jahon miqyosida iqtisodiy globallashuv jarayonlari chuqurlashib borayotgan bir sharoitda, konchilik sanoati korxonalarining mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. 2021 yilda Osiyo mamlakatlari mineral xom ashyo ishlab chiqarish bo‘yicha 60,4 foiz ulush bilan yetakchilik qilgan bo‘lsa, ularning orasida O‘zbekiston ikkinchi o‘rinni egallagan. Elektr energiyasiga bo‘lgan talabning oshishi O‘zbekistonda konchilik sanoati korxonalarining iqtisodiy salohiyatini kuchaytirib, xalqaro bozorda sifat jihatdan raqobatbardosh mahsulotlari bilan tanilgan va sarmoya kiritish uchun jozibador tarmoq hisoblanadi. Xususan, 2022 yilda O‘zbekiston ferroquyma temir eksporti bo‘yicha 1307 tonna bilan 40-o‘rinni, rangli metallar bo‘yicha 221 569 tonna va qimmatbaho https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 1-son May 2025 353 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari metallar eksporti bo‘yicha esa 312 tonna bilan sezilarli natijalarga erishdi. Mamlakatimizdagi yirik konchilik sanoati subyektlaridan biri bo‘lgan “Navoiy KMK” AJ iqtisodiy imkoniyatlari yuqori bo‘lishi bilan birga, innovatsion faoliyatda barqaror rivojlanishga ega. Biroq, uning hozirgi boshqaruv tizimi va kelgusidagi rivojlanish mexanizmlarining yetarlicha faol emasligi ushbu yo‘nalishda yanada mukammallashtirishni talab etadi. Shu sababli, ushbu tadqiqot “Navoiy KMK” AJ misolida innovatsion faoliyatni rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish zaruriyatini asoslab beradi hamda korxonaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda mavzuning dolzarbligini oshiradi. Rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar iqtisodiy infratuzilmasida konchilik sanoati muhim o‘rin tutadi. Bu tarmoqda innovatsion faoliyatni kuchaytirish esa mamlakat raqobatbardoshligini ta’minlashda muhim strategik vosita hisoblanadi. Osiyo davlatlarida ushbu sohada 520 milliondan ortiq ishchi mehnat qilayotgani va bu jahon mehnat bozorining 1,2 foizini tashkil qilayotgani konchilik sanoatining ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini ko‘rsatadi. Jahon innovatsion bozori tahliliga ko‘ra, 8,1 foiz yangi texnologiyalar aynan konchilik faoliyatiga qaratilgan bo‘lib, bu sohada innovatsiyalar, inson kapitali va ekologik xavfsizlikning uzviy rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Shu jihatdan olib qaralganda, mazkur tadqiqotda taklif etilayotgan innovatsion faoliyatni rivojlantirish mexanizmlarining takomillashtirilishi ilmiy- amaliy ahamiyat kasb etadi va mavzuning dolzarbligini yanada kuchaytiradi. Adabiyotlar tahlili. Jahon tajribasida konchilik sanoati korxonalarini innovatsion faoliyatini rivojlantirish va mexanimzlarini takomillashtirish yuzasidan M.N.Vyatkin, S.V.Vyatkin, C.Yi, B.P.Townson, R.D.Plessis, N. Nilsson, S. Daniel, F. Zenyu, S.Houston, M.Burdett singari olimlarning tadqiqot ishlarida ko‘rish mumkin. O‘zbekistonda konchilik sanoati korxonalarining iqtisodiy rivojlantirish, moliyaviy sog‘lomlashtirish, investitsion qobiliyatini oshirish yuzasidan https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 1-son May 2025 354 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari N.X.Sag‘otov, V.S. Nikitin, S.N.Xashimova, O.O. Qosimov, N.B.Abdusalomova, D.Urmanova, Yakubov N.M. singari o‘zbek olimlari o‘z tadqiqot ishlarida ko‘rib chiqqanlar. Yuqorida keltirilgan olimlarning tadqiqot ishlari ilmiy-amaliy, uslubiy- loyihaviy manba bo‘lib xizmat qilsada, ularda mamlakatimizda konchilik sanoatining innovatsion faoliyatini rivojlantirish yuzasidan iqtisodiy samaradorlikni oshirish, innovatsion salohiyatni o‘stirishning texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini baholashning iqtisodiy va moliyaviy masalalari yoritilmagan. Mahalliy olimlarning tadqiqot ishlarida “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” aksionerlik jamiyati misolida izlanishlar olib borilishiga qaramasdan, konchilik sanoati korxonalarining innovatsion mexanizmlarini hamda innovatsion faoliyatning iqtisodiy va texnologik samaradorligini texnik-iqtisodiy baholanishi yuzasidan tadqiqotlar olib borilmaganligi va izlanishlanishlarning noyobligi, uning dolzarbligini asoslaydi. Tahlil va natijalar. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda rangli va qimmatbaho metallarni qazib olish hamda qayta ishlash, shuningdek ulardan yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlarni ishlab chiqarishga qaratilgan. Mazkur soha mamlakatning strategik va iqtisodiy infratuzilmaning yetakchi ahamiyati sanaladi. Konchilik sanoatida innovatsion faoliyatni olib borish innovatsion megejmentni