Произведение индийца Абдусаттара Лохури «Маджоли Джахангири» является источником культуры Бабура

Аннотация

This article provides a summary of the work of Majalisi Jahangiri by Abdusattar bin Kasim Lahuri dedicated to Jahangir. The book is devoted to the characterization of favorable meetings organized by Jahangir will give the reader an opportunity to get an idea of the worldview, activities and interests of Jahangir, as well as his opinions about Maverannahr. Keywords and expressions: Vokeat, Turkish, Djahangirname, bakavulbegi, majalis, Shaibani, Moveraunnahr, Room, Rubai, Rum, Manguberdi, bytes, Syria, sufizm, tasawwuf, tazkiranavis, majlis, Khurasan, commander, Humayun, Mutriba, maqam, section. Бобурийлар даврида форс тилида кўплаб Қўлёзма лоҳурлик Ориф Навшоҳий, Мў- бадиий ва илмий асарлар яратилди. Биламиз- йин Низомий каби олимлар томонидан Теҳ- ки, уларнинг аксарият қисми чоп этилиб, рондаги “Мероси мактуб” нашриётида ки- илмий жиҳатдан ўрганилган. риш сўзи ва зарур изоҳлар билан икки минг Абдусаттор бин Қосим Лоҳурийнинг Жа- нусхада чоп этилган. ҳонгир подшоҳга бағишлаб ёзилган ва унинг Бу манбада асосан 1608 йил 24 октябрь – маданият, жумладан, адабиёт ва мусиқа, тас- 1611 йил 15 ноябрь оралиғида Жаҳонгир то- вирий санъат ҳамда диний-сиёсий соҳаларга монидан ташкил этилган кўнгилочар йиғинлар нисбатан қарашлари акс эттирилган. тафсилоти ҳикоя қилинади. Бу ўтиришларда, “Мажолиси Жаҳонгирий” деб номланган Ҳиндистонда яшаб ижод қилган юзлаб форси- бу нодир асар Абдусаттор бин Қосим Лоҳу- гўй шоирлар ва мусиқа, тасвирий санъат на- рий томонидан 1612 йили Агра шаҳрида мояндалари ҳаёти ва ижоди тилга олинган. ёзилган. Асарнинг ягона қўлёзма нусхаси Ундан ташқари, ўша даврда Эрон мамла- 2002 йил январида Лоҳур шаҳрида яшовчи катида яшаётган шоирлар ва бошқа санъат Халил ур Раҳмон исмли зиёлининг шахсий соҳалари вакиллари номи алоҳида ёдга оли- кутубхонасидан топилган. нади. Ҳиндистон ва Эрон сиёсий ҳамда 23 S H A R Q M A S H ’ A L I маданий алоқалари, жумладан, икки мамла- (1605 й.) Султон Хуррам (Шоҳжаҳон бин кат ҳукмдорлари ўртасида кечган диплома- Жаҳонгир)га туркий тил ўргатувчи муаллим тик муносабатлар акс этган. қилиб тайинланган. Жаҳонгир даврида ҳам у Айниқса, ушбу асарда Ўрта Осиё билан саройда турк тилидан муаллимлик қилиш боғлиқ воқеалар – сиёсий-ижтимоий ва ма- баробарида “баковулбеги” каби бошқа катта даний, жумладан, адабий ҳаёт; Ҳиндистон ва мансаб ва мукофотлар билан сийланган. Ўрта Осиё сиёсий ва маданий алоқалари; “Мажолиси Жаҳонгирий”нинг кўплаб Ўрта Осиё тарихида кечган воқеалар каби ўринларида ҳам Жаҳонгирнинг саройдаги нодир маълумотлар ҳам ўрин олган. асли балхлик ва мовароуннаҳрлик амалдор- Бу маълумотларнинг барчаси китобнинг лар, Самарқанд, Бухородан келган ўзбек дав- “Мажлис” деб номланган боблари ичида кела- лати элчилари ва сайёҳлар билан фақат тур- ди. “Мажлис”лар бир юз йигирма икки бобдан кий тилда гаплашгани алоҳида қайд этилган. иборат. Китобда асар матни “Бисмиллоҳ...” 1611 йил 14 март кунги (етмиш тўртинчи) сарлавҳали кириш сўзи билан бошланади. йиғинда Ҳиндистонга янги келган ва кейинча- “Мажлис”ларнинг биринчиси Жаҳонгир- лик Жаҳонгир подшоҳ давлатининг амирлик нинг тахтга чиққан йилидан тўрт йил ўтган мансабига эришган асли мовароуннаҳрлик Аб- сана, яъни ҳижрий қамарий 1017 йил 24 ра- дураззоқ Берди Ўзбек туркий тилда шайбоний жаб, панжшанба оқшоми кечаси рўй берган Абдуллохон Иккинчи ҳақидаги бир қизиқ йиғин воқелари билан бошланади. воқеани сўзлаб бераркан, ҳикоядан завқланган “Мажолиси Жаҳонгирий”да Жаҳонгир- Жаҳонгир ёнидаги туркий тилни тушунмай- нинг ота ватани Мовароуннаҳрни ўзи туғи- диган кишиларга меҳмоннинг бу мароқли либ ўсган Ҳиндистон билан бир хил севгани, гапларини форсчага таржима қилиб беради. ота юрти тарихига қизиққани, ўз ота-бобо- Маълумки, Мовароуннаҳрда кечган сиё- лари тили саналмиш туркий тилни яхши сий-ижтимоий ва маданий ҳаёт Ҳинд ҳукм- билгани каби маълумотлари жуда муҳимдир. дори Жаҳонгир подшоҳни ҳамиша қизиқти- Туркий тил масаласида дастлаб Жаҳонгир риб турган. Аммо, шу билан бир қаторда, бин Акбарнинг ўзига мурожаат қиламиз. У Жаҳонгир подшоҳ Турон ўлкасининг ўтми- ўзининг “Жаҳонгирнома” асарида Кобулга шига нисбатан ҳам бефарқ бўлмаган. Мисол зиёрат учун боргани хотираларини баён этиш тариқасида айтсак, “Мажолиси Жаҳонги- асносида қуйидагиларни ёзади: “Кобул таъри- рий”да ёзилишича, унинг бу каби хислати фи борасида ҳазрат фирдавсмакон Бобур мазкур Абдураззоқ (Раззоқ Берди) сингари подшоҳнинг “Воқеот” китоби кўздан кечирил- туронликларни ҳайратга солган. 1611 йил ди. Бу қўлёзма нусха бутунлигича аларнинг 17 мартида ташкил қилинган навбатдаги (ет- муборак хати билан битилган эди. Фақат миш бешинчи) ўтириш мазкур Мир Абду- унинг Кобул таърифидаги тўрт жузвини қў- раззоқнинг Агра шаҳри четидаги янги имо- шимча равишда ўз хатим билан битиб, мазкур рат ва боғида ўтказилиб, амир Абдураззоқ жузвлар охирига ҳам бу тўрт жузвнинг ме- Жаҳонгир подшоҳ ташрифидан боши осмон- нинг хатим билан ёзилганини кўрсатиб тури- га етганини ўта қувонч билан изҳор қилар- ши учун туркийча тилда иборалар ёзиб кан “Подшоҳ иноят қилган бу иморат ва бу қўйдим. [Чунки]