O'QUVCHILARNI KASB-HUNARGA YO'NALTIRISH USULLARI

Аннотация

Ushbu maqolada o‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirishning samarali usullari yoritilgan. Jumladan, maktabda kasbiy yo‘naltirish ishlarini tashkil etish, o‘quvchilar qiziqishi va qobiliyatlarini aniqlash, amaliy mashg‘ulotlar, mutaxassislar bilan uchrashuvlar, kasblar yarmarkasi va interaktiv metodlardan foydalanishning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, ota-onalar, pedagoglar va psixologlar hamkorligida olib boriladigan kasbiy maslahat ishlari orqali o‘quvchilarning ongli ravishda kasb tanlashiga yo‘l ochilishi asoslab berilgan. Maqolada kasb-hunarga yo‘naltirishning nazariy va amaliy asoslari, shuningdek, ta’lim muassasalarida ushbu jarayonni takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar keltirilgan. Kalit so‘zlar: kasb-hunarga yo‘naltirish, kasb tanlash, o‘quvchi qiziqishi, mehnat tarbiyasi, psixologik testlar, kasbiy maslahat, interaktiv metodlar, ota-ona hamkorligi, ta’lim tizimi, shaxsiy rivojlanish. Bugungi kunda mutaxassis kadrlarni tayyotlash, ta'lim va bilim berish tizimi, hayotimizda, jamiyatimizda bo'layotgan islohot, yangilanish jaryonlari talablari bilan yaqindan bog'lanmaganligi har tomonlama sezilmoqda. O`quvchi yoshlarni kasb hunarga yo`naltirish jarayoni tashkiliy jihatdan ko`proq pedagogik harakterga ega bo`lsada,u mazmunan psixologik mohiyatga ega. Bu yo`nalish pedagogik faoliyatning ajralmas qismi bo’lib, bu jarayon oiladan, maktabgacha ta’lim muassasalaridan boshlanib, o’rta maxsus kasb-hunar kollejlarigacha davom ettiriladi. O’z vaqtida kasbga yo’naltirish o’quvchining hayotdagi o’rnini yaxshiroq egallashida muhimdir. Psixologik diagnostika va pedagogik tashxis ishlari ham ushbu soha bilan shug’ullanadi. https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 3-son May 2025 258 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»gi Qonunida endilikda bizga faqatgina har tomonlama rivojlangan bola bo’libgina qolmasdan, balki har tomonlama sog’lom, aqlan rivojlangan bolani tarbiyalashda va unga bilim berish va kamolga yetkazishda har bir insonning asosiy burchi ekanligi uqtiriladi. O’qituvchining mahorati o’quvchilarning hayotda o’z o’rnini topishlarida, kerakli mutaxassis, jamiyatning intellektual salohiyatli kadrlari bo’lib yetishishlarida, ularning kasbiy madaniyatini shakllantirishda va kasb-hunarga yo’naltirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Buning uchun o’qituvchilar shaxsiy va kasbiy, umummadaniy, maxsus kompetensiyaga ega bo’lishlari, shaxsiy-kasbiy sifatlarni rivojlantirishlari, o’z ustilarida doimiy ishlashlari, pedagogik qobiliyat va pedagogik texnikani, pedagogik mahorat namda insonparvarlikni takomillashtirishlari talab etiladi. Kasb-hunar tanlashda maqsadning to’g’ri qo’yilishi yartm g’alabadir. Bu g’alabani yuzaga chiqarishdagi qo’llanilgan vositalar, metodlar samaraliligi, sinovdan o’tgan bo’lishi ayni muddaodir. Kasbga old ma’lumotlarni tahlH qilish, natijalarni solishtirtsh, birlashtirish, o’quvchining kasbiy axborot bazasini boy’itishda qo’llanilgan filmlar, innovatsion yangiliklar vaziyatni baholay olishga yordam beradi. Shuningdek, tasavvur, qiziqish, ehtiyoj, qobiliyat, bilim, ko’nikma, odatlar bilan uzviy bog’laydl. Hozirgi kunda kasb- hunarga bag’ishlangan targ’ibot-tashviqot ishlari, kasbiy bilim va ta’limga yo’naltirilib, o’quvchilarning fikrlarini, ota-onalarning hamkorligini seminar treninglar, ma’ruzalar va suhbatlar uyushtirish, kasb-hunarning ijtimoiy ahamiyatini yoritish, anjuman, radio va teleko’rsatuvlarda chiqishlar, qiziqish va havaslarini orttirish individual muloqotlarni uyushtirishdan, mazmunli tashkil etishdan iboratdir. Bunda psixologik xizmatni keng tatbiq qilish, o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish Kasbiy o`zlikni anglash,kasb-hunarga yo`naltirish jarayonining tarkibiga singib ketgan component sifatida maqsadga yo`naltitiruvchi,kuchaytiruvchi,korreksiya qiluvchi,yani oqimi hususiyatlarini belgilab beruvchi omil hisoblanadi. O`quvchilarni ongli kasb-hunar tanlashiga ta`sir etruvchi omillar-uning individual –tipologik hususiyatlari yoki ichki https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 3-son May 2025 259 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari imkoniyatlari va ehtiyojlari hisoblanadi.Bundan tashqari,o`quvchilarni kasb- hunarga yo`naltirishda kasbiy o`zlikni anglashning nomoyonligi ichki pozitsiyaning shakllanish qonunyatiga asoslanadi.Ichki pozitsiya o`z-o`zidan emas,bvalki sub`ektning tashqi muhit bilan uzluksiz aloqada bo`lishi va tashqi muhitning unga ta`sir etishi jarayonida shakllanadi. Quyidagi jumlalarni toʻldiring va ularni daftarga yozing. 1. Odamlar ... Uchun ishlaydi 2. Har qanday faoliyatda......... Muhim ... 3. Mehnat faoliyatini tanlashda insonlar koʻpincha ....... Tayanadilar 4. Mehnat faoliyatini tanlashda insonlar koʻpincha ....... E’tiborga olishmaydi 5. Mening kelajagim menga ... 6. Men ushbu kasbiy faoliyatni tanladim, chunki ... 7. Tanlangan ish mendan ...........Talab qiladi ... 8. Nazarimda, mening kasbim .......Yordam beradi 9. Mening kasbim