FALSAFANING MOHIYATI VA JAMIYAT TARAQQIYOTIDAGI ROLI

Аннотация

This article describes the nature of philosophy and its role in the development of society.Philosophy covers historical forms of worldview.This article discusses what you need to know about what "philosophy" is. Keywords: philosophy, personality, mythology, and the natural world. Kirish : “ Falsafa ”qadimgi yunon tilida so’zma - so’z “ donolokka muhabbat ” degan ma’noni anglatadi . Donolik ko’pincha hayotni , inson , tabiatini va dunyoni chuqur anglash bilan bog’liq . Donolik to’g’ri va oqilona hukm chiqarish qobiliyatini o’z ichiga oladi . Bu aql- idrok va turli nuqtayi nazarlarni ko’rib chiqish , oqilona , tanlov qilish qobiliyatini talab qiladi .Donolik axloqiy xulq – atvor bilan chambarchas bog’liq.Dono qarorlar ko’pincha axloqiy me’yorlar va katta manfaatlarni hisobga olish bilan boshqariladi . Axloqiy fikrlash va mas’uliyat hissi donolikning ajralmas tarkibiy tarkibiy qismidir . Borliqning https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 4-son May 2025 156 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari turli tomonlarini har tomonlama anglashni o’z ichiga oladi . Donolik ko’pincha harakatlarning uzoq muddatli oqibatlarini hisobga olishni o’z ichiga oladi . Laozi “Falsafa o’rganiladigan narsa emas” , balki yashashi kerak bo’lgan narsadir . Suqrot “ Falsafa o’z -o’zini tekshirish va tanqidiy fikrlash orqali donolikka intilishdir ” . Platon “Falsafa haqiqat ,go’zallik va yaxshilikni izlashdir’’. Aristotel Falsafa – bu narsalarning tabiatini , ularning mavjudligi sabablarini va ularning o’zgarishi tamoqillarini o’rganadi . Farobiy ’’Falsafa ezgu va to’laqonli hayot kechirish uchun amaliy qo’llanma ” . Jon Styuart Mill “ Falsafa – baxt va farovonlikni targ’ib qilishdan iborat bo’lgan inson holatini o’rganishdir .” Falsafa xalqning ma’naviyat , ijtimoiy hayoti , mahorati , odati va yashash qulayliklari bilan , ularning urinishlari va sa’nat hamda fan sohasidagi ishlari bilan, ularning dini , harbiy qismati va tashqi munosabatlari bilan , ushbu ma’lum prinsip o’z kuchini namoqon qilgan davlatning halokati bilan , oliy prinsip tug’iladigan va rivojlanadigan yangi davlatning vujudga kelishi hamda ilgari qadam bosishi bilan hamohangdir . Falsafa fan sifatida bilim , voqelik , borliq , aql va tilning fundamental mohiyatini tizimli o’rganishni o’z ichiga oladi . U atrofimizdagi dunyoni tushunishimizga yordam beradigan tadqiqotning asosiy tamoyillari va usulllarni o’rganadi . Shu ma’noda falsafa fan bilan obyektiv haqiqatga intilish , tanqidiy fikrlash va mantiqiy mulohazalardan foydalanish , dalil va empirik kuzatishga tayanish kabi ma’lum xususiyatlarni birlashtiradi . Falsafiy dunyoqarash - bu qat’iy ta’limotlar to’plami emas , balki bizning tajribamiz , bilimlarimiz va boshqalar bilan o’zaro munosabatlarimiz doimo ta’sir ta’sir qiladigan dinamik va rivojlanayotgan istiqboldir . Bu biz dunyoni filtrlaydigan va anglaydigan , qarorlarimiz , harakatlarimiz va munosabatlarimizni shakllantiradigan ob’ektivni taqdim etadi . Falsafa - narsalar haqida hali aniq bilim berishga qodir bo’lmagan mushohadalardan tashkil topadi . Fan – bu biz bilganlarimiz , falsafa – bu hali biz bilmaganlarimizdir . Shuning uchun ham bilim taraqqiyoti bois yangi savollar falsafa doirasidan chiqib fan sohalariga oid bo’lib boradi . Ilmiy bilim bilim insonni qiziqtiradigan va qiziqtirishi lozim bo’lgan narsalarning juda kam qismini qamrab oladi . Individualizm shaxsning ajralmas https://scientific-jl.com/ 19-to’plam 4-son May 2025 157 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari qadriyati va avtonomiyasini ta’kidlab , shaxslarning manfaatlari va erkinliklarini jamoa yoki jamiyat manfaatlaridan ustun qo’yadi . U insonlar o’z baxtlari , maqsadlari va intilishlari uchun tashqi kuchlarning ortiqcha aralashuvisiz erkin bo’lishi kerak degan tushunchani qo’llab – quvvatlaydi . Shaxsiy javobgarlik , o’z - o’ziga ishonish va o’z taqdirini o’zi belgilash shaxsiy muvaffaqiyat va jamiyat taraqqiyoti uchun muhim ahamiyatga ega . Falsafaning axloqiy asoslaridan biri bu utilitarizm . Utilitarizm oqibatlilik deb ham ataladi . Harakatning axloqiyligini uning bevosita oqibatlariga qarab baholaydi . To’g’ri harakat – bu muayyan vaziyatda eng ko’p odamlar uchun eng ko’p miqdordagi yaxshilikni keltirib chiqaradigan harakat . Qoida utilitarizmi – to’g’ri harakat , agar hamma unga rioya qilsa , eng yaxshi oqibatlarga olib keladigan qoidaga mos keladigan harakatdir . Ekzistensializm falsafiy harakati shaxsiy erkinlik , shaxsiy javobgarlik va ko’pincha bema’ni dunyoda ma’no izlashga urg’u berdi . Jan – Pol Sartr va Alber Kamyu kabi ekzistensialist mutafakkirlar adabiyot ,san’at va ommabop madaniyatga ta’sir ko’rsatgan begonalashuv , tashvish va insoniy holat mavzularini o’rgandilar .Kontinental falsafa o’zining ekzistensializm , fenomenologiya va poststrukturalizmga urug’ berib , o’ziga xoslik , subyektivlik va kuch munosabatlari haqidagi munozaralarga ta’sir ko’rsatdi . Feministik falsafa gender , jinsiylik , reprodukt