DAVLATNING BARQARORLASHTIRISH SIYOSATI

Аннотация

Ushbu maqolada davlatning barqarorlashtirish siyosatining iqtisodiy mohiyati, asosiy maqsadlari, amalga oshirish mexanizmlari va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Xususan, davlatning iqtisodiy tebranishlarga nisbatan javob choralari, fiskal va pul-kredit siyosati orqali barqarorlashtirish vositalari, iqtisodiy o‘sish va ishsizlik darajasini nazorat qilish kabi funksiyalari ko‘rib chiqiladi. Maqolada, shuningdek, O‘zbekistonda olib borilayotgan barqarorlashtirish siyosatining zamonaviy yo‘nalishlari va ularning samaradorligi tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: barqarorlashtirish siyosati, fiskal siyosat, pul-kredit siyosati, iqtisodiy sikl, davlat aralashuvi, inflyatsiya, ishsizlik. Annotation. This article analyzes the economic essence, main goals, implementation mechanisms, and practical importance of state stabilization policy. In particular, it discusses the government's responses to economic fluctuations, the stabilization tools through fiscal and monetary policy, and its role in controlling economic growth and unemployment. The paper also examines the current trends in stabilization policy in Uzbekistan and evaluates their effectiveness Key words: stabilization policy, fiscal policy, monetary policy, economic cycle, state intervention, inflation, unemployment. Har bir davlat o‘z iqtisodiy barqarorligini ta'minlash maqsadida turli xil iqtisodiy siyosat choralarini amalga oshiradi. Bu siyosatlar ichida barqarorlashtirish siyosati alohida o‘rin egallaydi. U iqtisodiy tebranishlar, inflyatsiya, ishsizlik, yalpi talab va taklifning nomutanosibligi kabi salbiy holatlarni yumshatishga qaratilgan davlat aralashuvi vositasidir. 1. Barqarorlashtirish siyosatining mohiyati Barqarorlashtirish siyosati – bu iqtisodiy o‘sishni davom ettirish, inflyatsiyani nazorat qilish va ishsizlik darajasini maqbul darajada ushlab turish maqsadida davlat tomonidan qo‘llaniladigan fiskal va pul-kredit choralarining yig‘indisidir. U qisqa va o‘rta muddatli iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi. 5 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference 2. Barqarorlashtirish siyosatining asosiy vositalari a) Fiskal siyosat Fiskal siyosat soliq va davlat xarajatlari orqali iqtisodiyotga ta’sir o‘tkazadi. Iqtisodiy pasayish davrida davlat xarajatlarini oshirish va soliq stavkalarini kamaytirish orqali yalpi talab rag‘batlantiriladi. Inflyatsiya yuqori bo‘lgan holatlarda esa, aksincha, soliq stavkalari oshiriladi va davlat xarajatlari qisqartiriladi. b) Pul-kredit siyosati Markaziy banklar tomonidan amalga oshiriladigan bu siyosat iqtisodiyotdagi pul massasi va foiz stavkalarini tartibga solishga qaratilgan. Foiz stavkalarining pasaytirilishi kredit oluvchilar uchun rag‘bat bo‘lib xizmat qiladi, bu esa investitsiya va iste’molni kuchaytiradi. 3. Davlatning iqtisodiy sikllarga ta’siri Iqtisodiyotda siklik harakatlar – o‘sish va pasayish davrlari tabiiy holat hisoblanadi. Davlat ushbu sikllarning keskinligini kamaytirish uchun stabilizatsion siyosat yuritadi. Masalan, retsessiya davrida talabni oshirish va ishsizlikni kamaytirish uchun kengaytirilgan siyosat (expansionary policy), inflyatsiya holatlarida esa qisqaruvchi siyosat (contractionary policy) qo‘llaniladi. 4. O‘zbekistonda barqarorlashtirish siyosatining zamonaviy yo‘nalishlari So‘nggi yillarda O‘zbekistonda barqarorlashtirish siyosati doirasida quyidagi yo‘nalishlarga e’tibor qaratilmoqda: Pul-kredit siyosatining inflyatsiyani nishonlashga asoslangan shakli. Davlat byudjetining muvozanatli yuritilishi. Soliq bazasining kengaytirilishi va progressiv soliqlarning joriy etilishi. Tashqi qarz hajmining nazorat ostida ushlab turilishi. 5. Muammolar va takliflar Hozirgi vaqtda barqarorlashtirish siyosatining amalga oshirilishida bir qator muammolar mavjud: Fiskal siyosatning real sektorga ta’sirchanligi yetarli emas. Pul-kredit siyosatining real iqtisodiy ko‘rsatkichlarga ta’siri sekin kechmoqda. Tashqi omillarga yuqori darajadagi bog‘liqlik. Takliflar: Davlat xarajatlarini investitsion xarakterga yo‘naltirish. 6 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Mahalliy ishlab chiqaruvchilarni rag‘batlantirish orqali importga qaramlikni kamaytirish. Barqaror inflyatsion muhitni yaratish orqali foiz stavkalarini kamaytirish imkoniyatini kengaytirish. Davlatning barqarorlashtirish siyosati iqtisodiy o‘sishning barqarorligini ta'minlash, makroiqtisodiy beqarorlikni yumshatish va aholining farovonligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Mazkur siyosatni takomillashtirish orqali iqtisodiy islohotlarning samaradorligini yanada oshirish mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Samuelson P., Nordhaus W. “Iqtisodiyot” (Tarjimasi). – Toshkent: “IQTISOD-MOLIYA”, 2022. 2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki pul-kredit siyosati sharhlari (2022–2024). 3. Davlat byudjeti to‘g‘risidagi qonunlar va O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hisobotlari. 4. Keynes J.M. “Employment, Interest and Money” – Macmillan, 1936. 5. Barro R. “