ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА ИНВЕСТИЦИЯ ЛОЙИҲАЛАРИ ЁРДАМИДА САНОАТ СОҲАСИНИНГ ҲОЛАТИ ВА РИВОЖЛАНТИРИШ ТЕНДЕНЦИЯЛАРИ

Аннотация

Илмий мақолада давлат харидларини ташкил этишда хорижий тажрибани ўрганиш муҳимлиги кўрсатилган. Давлат харидларининг назарий тушунчалари келтирилган. АҚШ, Австралия, Канада, Хитой, Германия, Буюк Британия каби мамлакатларда давлат харидлари тажрибаси ўрганилган. Қўшма Штатларда федерал контракт тизимига алоҳида эътибор берилган. Калит сўзлар: давлат харидлари, давлат харидларининг хорижий тажрибаси, бюджет, шартнома тизими, давлат харидларини режалаштириш ва амалга ошириш, давлат харидлари устидан жамоатчилик назорати. Хорижий мамлакатларнинг ҳозирги ривожланиш даражаси буджет маблағларини самарали сарфлаш, жумладан, харидлар фаолияти соҳасида салмоқли амалий тажриба мавжудлиги билан тавсифланади. Давлат ва муниципал харидлар бўйича хорижий тажриба, шубҳасиз, Ўзбекистон Республикасида давлат ва коммунал эҳтиёжларни қондириш учун товарлар, ишлар ва хизматларни харид қилишни ташкил этишни такомиллаштириш учун қизиқарли. Хорижий тажрибани таҳлил қилиш Ўзбекистонда давлат харидларини ташкил этишнинг янги ёндашувларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишда қўлланилиши мумкин, бу тажрибани ўрганиш масаласи ҳозирги вақтда долзарбдир. Замонавий дунёнинг ривожланган мамлакатлари харид қилиш тартиб-таомилларини ўтказишнинг асосий усули сифатида танлов савдоларини кўзда тутувчи давлат харидлари тизими асосидаги рақобат тартиб-таомилларининг мавжудлиги билан ажралиб туради. Шундай қилиб, ЖСТ (Жаҳон савдо ташкилоти) ва БМТ (Бирлашган Миллатлар Ташкилоти) ушбу усул ва харид қилиш тартибини ушбу соҳада энг самарали сифатида қўллашни тавсия қилади. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Халқаро савдо ҳуқуқи бўйича комиссияси (БМТХСҲК) таклифи билан 1994 йил 15 июнда харидлар тўғрисидаги намунавий қонун қабул қилинди1, унинг асосида бир қатор 1 Типовой закон ЮНСИТРАЛ о закупках товаров (работ) и услуг (принят ЮНСИТРАЛ 15 июня 1994 г.) // 59 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference хорижий мамлакатларнинг савдо соҳасидаги қонунчилиги қабул қилинди. давлат харидлари шаклланди. Албания, Озарбайжон, Афғонистон, Арманистон, Бангладеш, Гамбия, Грузия ва бошқалар каби мамлакатларда БМТХСҲКнинг намунавий қонуни асосида давлат ва муниципал эҳтиёжларни қондириш учун товарлар, ишлар ва хизматларни харид қилишни тартибга солувчи норматив ҳужжатлар қабул қилинган2. АҚШ, Австралия, Канада, Аргентина ва Хитой каби мамлакатларда давлат эҳтиёжларини қондириш учун товарлар, ишлар ва хизматлар харидини ташкил этишга катта қизиқиш бор. Шунингдек, Германия, Буюк Британия ва бошқалар3, АҚШ федерал шартнома тизимини таҳлил қилиб, узоқ тарихий шаклланиш йўлини босиб ўтиб, у дунёдаги энг самарали давлат харидлари тизимларидан бири деб ҳисоблайди. Ушбу тизимнинг асоси харидлар тизимини амалга оширишнинг барча асосий босқичларини ўз ичига олган аниқ ва батафсил, лекин айни пайтда жуда табақалаштирилган ва мослашувчан харид тартиб- қоидаларини тартибга солишдир:  харидларни режалаштириш;  буюртма бериш;  етказиб берувчиларни танлаш ва шартномалар тузиш;  шартноманинг бажарилишини бошқариш ва назорат қилиш;  шартномани бажариш натижаларини баҳолаш. Қўшма Штатларда федерал шартнома тизимини ривожлантиришнинг ҳозирги босқичи давлат харидларини самарали тартибга солишни таъминлаш учун зарур бўлган барча асосий таркибий элементларнинг мавжудлиги билан тавсифланади, жумладан:  харид қилиш қоидалари ва тартибларини тартибга солувчи қонунлар ва меъёрий ҳужжатлар тизими орқали батафсил ҳуқуқий тартибга солиш;  федерал органлар ва вазифалари харид жараёнини амалга ошириш бўлган мансабдор шахслар ўртасида ваколат ва мажбуриятларни аниқ тақсимлаш;  харидларни режалаштириш тизими ишлаб чиқилган;  харид қилиш усуллари ва тузилган шартномалар турларининг Комиссия ООН по праву международной торговли. Ежегодник. 1994 год. Т. XXV. Нью-Йорк: Организация Объединенных Наций, 1996. С. 417-440. 2 Галанов В.А., Гришина О.А., Шибаев С.Р. Зарубежный опыт закупочной деятельности государства. М.: ИНФРА-М, 2014. С. 236. 3 Рзун И.Г., Рзун В.В. Зарубежный опыт проведения государственных закупок услуг строительства // Научные труды Куб ГТУ, 2015. № 9. С. 8-10. 60 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference кенг доираси;  намунавий шартномалар ва стандарт спецификациялар кутубхонаси;  шартномалар, этказиб берувчилар ва федерал буюртманинг бошқа параметрлари бўйича маълумотлар базаларига киришни таъминлайдиган ахборот тизимлари. Давлат харидлари иқтисодиётда ҳал қилувчи рол ўйнашини биласизми?4 Бу кўпинча эътибордан четда қолади, аммо бусиз бизнинг ҳукуматимиз ва корхоналаримиз ишламайди. Давлат харидлари давлат органлари ва муассасалари томонидан товарлар ва хизматларни харид қилиш жараёнидир. Ушбу блог постида биз давлат харидлари нима эканлигини ва нима учун ҳар бир фуқаро учун унинг аҳамиятини тушуниш муҳимлигини ўрганамиз. Шундай қилиб, боғингизни боғланг ва кўзни очадиган саёҳатга тайёрланинг! Давлат харидларининг мақсади. Давлат харидлари - бу давлат томонидан товарлар, хизматлар ва қ