МИЛЛИЙ ИҚТИСОДИЁТИМИЗДА ИНВЕСТИЦИЯ ФАОЛИЯТИНИ МОЛИЯЛАШТИРИШ МАНБАЛАРИ ВА УСУЛЛАРИ

Аннотация

Ушбу мақолада миллий иқтисодиётимизда инвестиция фаолиятини молиялаштириш манбалари ва усулларини ривожлантиришнинг йўлларини ўзига хос хусусиятлари бўйича ўрганишлар бўйича муаммолар ҳамда муҳокама ва хулосалар ишлаб чиқиш кўзда тутилган. Калит сўзлар: инвестиция, инвестор, инвестиция фаолияти, молиялаштириш, инвестиция лойиҳалари, молиялаштириш манбалари, фонд бозорлари, реал инвестициялар, молиявий инвестициялар. SOURCES AND METHODS OF FINANCING INVESTMENT ACTIVITIES IN OUR NATIONAL ECONOMY Annotation: This article provides for the development, discussion and conclusions based on the study of the specifics of the theoretical foundations of the development of sources and methods of financing investment projects in national economy. Key words: investment, investor, investment activity, financing, investment projects, sources of financing, stock markets, real investments, financial 7-To’plam 1-son Iyul , 2025 264 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari investments. Инвестицион фаолиятни молиялаштиришни такомиллаштиришда эътиборга олиниши лозим бўлган ва принципиал аҳамиятга молик бўлган масалалардан яна бири, бизнингча, инвестицион сиёсат ҳисобланади. Инвестицион сиёсат давлат ижтимоий-иқтисодий сиёсатининг кўринишлари (таркибий қисмлари)дан бири бўлиб, у ўзида давлатнинг инвестицион фаолиятга нисбатан муносабатини мужассам этади. Унда инвестицион фаолиятга нисбатан давлат сиёсатининг мақсади, йўналиши ва инвестицион фаолиятни давлат томонидан бошқаришнинг шакллари ўз аксини топади. Ҳозирги пайтда қуйидагиларни давлат инвестиция сиёсатининг мақсадлари сифатида кўрсатиш мумкин: - инвестицион фаолиятни амалга ошириш учун молиявий ресурсларни мобилизация (жалб) қилиш; - инвестицион фаолият пасайиб (сусайиб) кетишининг олдини олиш; - қурилиш борасида давлатнинг мақсадли махсус дастурларини амалга ошириш; - инвестицияларнинг таркибий ўзгаришларини таъминлаш ва самарадор-лигини ошириш ва б. Инвестицион сиёсат давлат, хўжалик юритувчи субъектлар, жумладан, хусусий инвесторларнинг инвестицияларини қамраб олади. Бозор муносабатлари ўзига хос тарзда ривожланаётган Ўзбекистонда инвестицион сиёсатнинг замонавий йўналишлари таркибига қуйидагилар киради: - инвестицион фаолиятдаги устуворликларни аниқлаш. Ҳозирги шароитда давлатнинг мақсадли дастурлари, ижтимоий объектлар ва амал (ҳаракат)даги ишлаб чиқаришлардаги асосий фондларни кенгайтириш ва 7-To’plam 1-son Iyul , 2025 265 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari модернизация қилишга йўналтирилган инвестицияларга кўпроқ ва аксинча, янгидан бошланадиган қурилиш объектларига камроқ устуворлик бериш алоҳида аҳамият касб этади; - иқтисодиётдаги ҳақиқий (реал) аҳволни ҳисобга олган ҳолда давлат дастурларига инвестиция харажатларини оптималлаштириш. Бунда миллий иқтисодиётнинг ҳаётий зарур тармоқларига бюджетдан субсидия ажратиш муҳим аҳамият касб этади; - фойда ва амортизация ажратмалари ҳисобидан маблағларни инвести- циялаштиришда инвестор-корхоналарнинг ҳуқуқларини кенгайтириш; - инвестицияларни бюджетдан молиялаштиришни қисқартириш ва шунга мос равишда, нодавлат инвестициялаштириш соҳасини кенгайтириш. Бунда инвестицион дастурларни молиялаштиришда давлат ва нодавлат секторлари иштирокининг схемасини (масалан, 1 сўмга : 4 сўм ёки бошқа нисбатларда) аниқлаш, давлат буюртмасидан фойдаланиш муҳим аҳамиятга эга; - инвестицияларнинг самарадорлигини ошириш ва инвестицион харажат-ларнинг қопланиш муддатларини қисқартириш, биринчи навбатда, юқори самара берадиган ва тез қопланадиган объектларга инвестицияларни жойлаштириш. Бу ерда вазифа инвестицион мақсадлар учун сарфланаётган ҳар бир сўмлик маблағга маҳсулот ва миллий даромаднинг энг юқори суратларда ўсишига эришиш тарзида қўйилиши керак. Истиқболдаги инвестицион сиёсат давлат томонидан инвестицион фаолиятни тартибга солишни такомиллаштиришни кўзда тутади. Юқоридагиларнинг барчаси инвестицион фаолиятни молиялаштириш тартиби, манбалари, уларнинг таркиби, таркибий тузилмаси, миқдори ёки ҳажми (кўлами) билан боғлиқ бўлган масалаларга ўзининг таъсирини кўрсатадики, уларнинг барчасини инвестицион фаолиятни молиялаштиришни такомиллаштириш масалалари муҳокама қилинаётган ва 7-To’plam 1-son Iyul , 2025 266 Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari бу борада тегишли илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқилаётган пайтда ҳисобга олиниши керак. Шундай қилиб, инвестицион фаолиятни молиялаштиришни такомиллаш-тиришда ҳисобга олиниши керак бўлган учинчи масала, яъни инвестицион сиёсатга нисбатан ҳам ўз қарашимизга эга бўлдик. Энди навбатдаги таянч нуқтага нисбатан ўз позициямизга эга бўлишимиз керак. Шу мақсадда изланишларимизни яна давом эттирамиз. Инвестицион фаолиятни молиялаштиришни такомиллаштиришдаги фундаменталь масалалардан бири, бу аввало, “инвестицион фаолиятни молиялаштириш”нинг ўзига нисбатан аниқ бир ёндашувни шакллантириш ҳисобланади. “Инвестицион фаолия