Представление концепции добра и зла в корейских классических рассказах

Аннотация

In this article concepts of “good” and “bad” have been observed as the universal idea of humans mind in terms of Cognitive Linguistics in the texts of Korean classical stories, its characteristic plots have been described on the basic materials of Korean poets. Keywords and expressions g:ood, bad, texts in Korean language, prose, conceсpot,g nitive linguistics, peopl e. Турмуш тарзининг ўзига хослиги жамият- Е. Ф. Косиченко1 кўрсатиб ўтганидек, ах- нинг маънавий қадриятларини, шунингдек, маънавий қарашларини ҳам шакллантиради. 1 Косиченко Е.Ф. Концепты добро и зло на материале сказок // Вестник МГЛУ, № 557, 2009. 29 SHARQ M ASH’ALI л оқ соҳаси хулқ-атвор нормаларининг хусу- эмас. Шунингдек, Ғарбда одамлар бир-бири- сияти билангина чекланмайди ва фақат муай- нинг исмини айтиб чақиради, корейс жамияти- ян халқ менталитетидаги фарқларни ўрганиш да бундай одат мавжуд эмас. билан боғлиқ бўлиши мумкин эмас. Ментали- Кенг маънода инсоннинг яхшилик ва ёмон- тет – бу бир лингвомаданий жамият вакилла- лик ҳақидаги тасаввурлари бир халқ доирасидан рининг дунёга ва ўз-ўзига бўлган муносаба- четга чиқади ва универсал хусусият касб этади. тидир. Шу нуқтаи назардан олиб қараганда, Яхшилик ва ёмонлик ҳақида ҳам миллий яхшилик ва ёмонлик концептлари муҳим роль омиллар билан белгиланган, ҳам универсал ўйнайди. Изоҳли луғатга кўра, яхшилик – тасаввурларни тадқиқ этиш учун айниқса ихтиёрий равишда бирор кишининг манфаати- диққатга сазовор материал бўлиб корейс клас- ни кўзлаб иш тутиш, бирор манфаат етказиш; сик қиссалари – 흥부전 “Хинбу ҳақида қисса”, меҳрибонлик; хайрли иш, эзгулик; ёмонлик – 춘향전 “Чхунхян ҳақида қисса”, 홍길동 “Хон ёмон, салбий хислатларга эга бўлишлик; ёмон, Кил Дон ҳақида қисса” хизмат қилади2. Бошқа ярамас ишлар қилиш; қабиҳлик, ёвузлик1. бадиий асарлар билан бир қаторда, корейс Одамларнинг яхшилик ва ёмонлик ҳақидаги классик қиссаси, Ю. Н. Караулов фикрига тасаввурлари, улар қайси маданиятга мансуб- кўра, прецедент феноменларнинг турли хили, лигдан қатъи назар, муайян қадриятларни ўз хусусан, прецедент матнлардир3. ичига олган умумий заминга эга. Айнан шу Инсон ҳаётда ўзи дуч келадиган нарсалар қадриятлар хулқ-атвор маънавий-ахлоқий меъ- ёрлари шаклланишига туртки берадиган асосий ва ҳодисаларнинг барчасини шахсан яхши ва омиллар ҳисобланади. Яхшилик ва ёмонлик ёмон, чиройли ва хунук, ғамгин ва кулгили концептлари дўстлик, хиёнат, садоқат, саҳоват, нарсалар ва ҳодисалар сифатида идрок этади. очкўзлик, эзгулик, қабоҳат, некбинлик, ёлғон Бинобарин, мазкур тасаввурлар унинг дунёни сингари концептларни бирлаштиради. Идрок англаб етишига ўз таъсирини кўрсатади. Ях- этиш тарзидаги фарқларнинг барчаси халқнинг шилик тушунчаси субъектив даражада муайян яшаш шароитига қараб ўзгариши мумкин. инсон учун яхши тушунчасининг ўриндоши Яхшилик ва ёмонликни тушунишда инсон сифатида намоён бўлади ва субъектнинг шах- энг аввало ўзининг шахсий тасаввурлари ва сий тажрибасининг, унинг мақсади, майли ва манфаатларидан келиб чиқади, аммо мазкур эҳтиёжларидан келиб чиқади. икки тушунча ҳақида умумэътироф этилган, Бир томондан, инсон ўз муносабатлари ти- стереотип тасаввур ҳам мавжуд бўлиб, унга зимини яратишда ўз шахсий тажрибаси билан кўра яхшилик – бу маъқуллашга лойиқ хулқ- кифояланмайди, у бадиий адабиётдан бошқа атвор, ёмонлик эса – қораланиши лозим бўлган одамларнинг қараши ва тасаввурларини ҳам хатти-ҳаракатлардир. Ягар яхшилик ва ёмон- ўзлаштиради. Бунинг сабаби шундаки, бирин- лик концептларидан фақат миллий-маданий чидан, корейс классик қиссаларининг матнлари унсурларни ажратиб олсак, жамиятдаги ҳаётда инсонга борлиқнинг муҳим саволларига жавоб- қабул қилинган алоҳида қоидаларни оламиз. Бу лар беради, нима яхши ва тўғри-ю, нима ёмон ҳолда кўриб чиқилаётган концептлар мазкур ва нотўғри эканлиги ҳақидаги муаммоларнинг лингвомаданий жамиятда нима тўғри-ю, нима аниқ ечимларини таклиф қилади; иккинчидан, нотўғри эканлиги ҳақидаги тасаввурларга корейс классик қиссаларининг матнлари ўз қадар тораяди. Масалан, корейслар ишни туш- тилининг соддалиги билан ажралиб туради ва лик устида муҳокама қилишга мойил, аммо бу буларнинг барчаси жамият аъзоларининг онги- япон халқи учун мақбул эмас. Танишиш Ғарбда га етиб боришини осонлаштиради. Корейс бир-бирининг қўлини сиқиш орқали ифода- ланади, аммо бу корейс халқи учун мақбул 2 한국대표 고전 소설. – 서울: 지경사, 2005. 3 Караулов Ю.Н. Русский язык и языковая личность. – 1 Ўзбек тилининг изоҳли луғати. – Т., 2011. М., 2002. – С. 216. 30 SHARQ M ASH’ALI к лассик қиссаларининг яна бир муҳим жиҳати Сюжет замирида бир-бирини қўллаб-қув- шундаки, улар мифологик табиатга эга. Миф ватлашнинг муҳимлиги, меҳнат қилиш, меҳ- маънавий принципларни ҳаётга татбиқ этади ва рибон, эътиборли ва ҳозиржавоб бўлиш зарур- инсонга йўл кўрсатадиган амалий қоидаларни лиги, дангасалик, нодонлик, очкўзлик ҳеч ўз ичига олади1. Мифлар жамият ҳаётининг қачон жазосиз қолмаслиги ҳақидаги қарашлар ётади. Айнан корейс классик қиссалари маз- турли соҳаларига кириб боради, шу жумладан, кур панд-насиҳатларни илгари суради. қиссалар сингар