Энциклопедия суфизма

Аннотация

Илмий ахборотда суриялик олим Муҳаммад Юсуф Хатторнинг “Тасаввуф қомуси” номли йирик асарининг тасаввуф илми тадқиқотлари учун муҳим манба эканлиги ҳақида сўз юритилади. Таянч сўз ва иборалар: қомус, тасаввуф, тасаввуф термини, сўфийлик асослари, шариат, тариқат, маърифат, ҳақиқат, мазҳаб, муҳаддис, манба. Аннотация. В научном сообщении речь идет о большом произведении сирийского ученого Мухаммада Юсуфа Хаттара “Энциклопедия суфизма”, который может стать важным источ- ником для исследований науки суфизма. Опорные слова и выражения: энциклопедия, суфизм, термин суфизм, основы суфизма, ша- риат, тарикат, марифат, хакикат, мазхаб, мухаддис, источник. Summary. The scientific report deals with the great work of the Syrian scientist Muhammad Yusuf Khattar “Encyclopedia of Sufism” which can become an important source for the study of the science of Sufism. Keywords and expressions: encyclopedia, Sufism, Sufism, the fundamentals of Sufism, Sharia, Tarikat, Marifat, Khakikat, Mazhab, Muhaddis, the source. “Қуръон ва Сунна асосидаги тариқат” ёки Муҳаммад Юсуф Хаттор асарнинг кириш “Тасаввуф қомуси” номли мазкур йирик асар- қисмида тасаввуфни ишончли ва мустаҳкам нинг муаллифи бутун Ислом оламида машҳур асосга эга буюк билим ва таълимот, абадий ва эҳтиром кўрсатиладиган Аҳлу Сунна вал фаровонликка элтувчи йўл, кўпгина касаллик- Жамоа, Араб оламида энг мўътабар ва 1000 ларга малҳам унвонлари билан таърифлайди2. йиллик тарихга эга ал-Азҳар университети- Тасаввуф соф исломий ҳаёт ойнаси сифатида нинг битирувчиси, шариат фанлари доктори, инсон руҳини поклайди. Маълумки, тасаввуф- замондошимиз, суриялик олим Муҳаммад нинг мақсади инсонни барча салбий хусусият- Юсуф Хаттордир1. Рус тилига Р. Адыгамов лардан тозалаш ва унинг руҳини барча ижо- томонидан ўгирилган бу асарда сўфийликнинг бий сифатлар билан зийнатлашдир. Бу йўл пайдо бўлиши, унинг асослари, терминлари, Пайғамбар (САВ)га эргашишга чақириб, ўз тушунча ва ҳолатлари тизимли равишда шарҳ- олдига қуйидаги мақсадларни қўяди: ланади ва ҳозирги кунда нафақат жаҳонда, 1) инсон руҳини тозалаш ва уни тафтиш қилиш; балки ислом оламида ҳам тушунарсиздек 2) Оллоҳ розилигига интилиш; кўринаётган, ундан ҳам ҳайратланарлиси, ҳат- 3) фақирлик ва ниёзмандликк ақаноат қилиш; то диний таълим жараёнида ҳам қатор савол- 4) эътиқод эгасининг қалбида муҳаббат ва ларга сабаб бўлаётган масалалар изчиллик раҳмдилликни тарбиялаш; билан изоҳланади. Мазкур қомус муаллиф- 5) Пайғамбар (САВ) даъват қилган барча зебо нинг ватанида икки марта нашр этилган. Ай- сифатлар билан инсон шахсини зийнатлаш. тиш мумкинки, мазкур жанрга хос қатор Сўфийлик қомуси икки йирик қисмдан ибо- қомуслардан фарқли равишда бу асар сўфий- рат бўлиб, биринчи қисм тасаввуфнинг зоҳи- ликнинг моҳиятини осон тушунишга салмоқ- рий жиҳатларини, иккинчи қисми эса кўпроқ ли ёрдам бера олади, зеро тариқат ва ҳақи- ички олам билан боғлиқ масалаларни ёритади. қатнинг барча асосларини содда ва тушунарли Муҳаммад Юсуф Хаттор асари сўфийлик тарзда Қуръони Карим ва Пайғамбаримиз (тасаввуф) асослари, тасаввуф терминининг (САВ) Суннатларидан ишончли далиллар келиб чиқиши, сўфийлик ва унинг пайдо келтириб баён қилади. бўлиши, тасаввуфнинг аҳамияти каби маса- лаларнинг ёритилишидан бошланади. 1 Мухаммад Юсуф Хаттар. Энциклопедия суфизма. - М.: Изд-во Ансар, 2005. Перевод с арабского Р. Адыгамова. – 480 с. 2 Кўрсатилган асар. – Б.5. 13 SHARQ M ASH’ALI Пайғамбаримиз (САВ) саҳобалар, тобеъин- ўзини сўфий деб атагани, Зуннун ал-Мисрий- лар ва тобеъинут тобеъинлар орқали бизга қол- нинг (вафоти 334 ҳ.й.) сўфийлик эътиқодини дириб кетган Илоҳий илмни ўрганишда олим- биринчи бўлиб баён этгани ва ал-Жунайд ал- лар турли йўналишларда изланиш олиб борган- Бағдодийнинг (вафоти 334 ҳ.й.) сўфийлик эъти- лар. Бир гуруҳ олимлар ҳадисларни мукаммал қодини биринчи бўлиб тизимга солгани ва ўрганиб, муҳаддислик мақомига, бошқаси эса оммалаштиргани ҳақидаги маълумотлар асоси- араб тилининг морфологияси, синтаксиси ва да сўфийликнинг II ҳижрий асрдан бошлаб стилистикасини тадқиқ этиб, дастурдонлар да- шакллангани ва кенг ёйилгани кўрсатилади. ражасига, учинчи гуруҳ олимлар Қуръони Тасаввуфнинг асосини инсон руҳини поклаш, Карим оятлари тафсирига ўзларини бағишлаб, уни барча салбий нарсалардан тозалаш ва ижо- муфассирлар мақомига эришганлар. Асарда бий хислатлар билан безаш ташкил этишига илоҳий илмнинг яна бир йўналиши, яъни исло- мисоллар келтирилади. Бу илмнинг аҳамияти мий ҳуқуқ ва тарбия масалалари ҳам олиму ҳақида муаллиф томонидан Қуръони Карим, уламолар диққатини ўзига тортиб, айнан тар- Пайғамбаримиз (САВ) Суннатлари ва ислом бия масалаларига сўфийлар кўпроқ эътибор оламида мўътабар ҳисобланувчи имомларнинг берганликлари мисолида тасаввуфнинг келиб эътирофларидан иқтибослар келтирилади. Та- чиқиши манбалари кўрсатилади. Муаллиф сў- саввуф ҳақидаги таърифлар таҳлили натижаси- фий термининг келиб чиқиши ҳақидаги фикр- да унга икки мингга яқин таъриф берилгани ва ларни ҳам тизимлаштириб олимлар орасида уларнинг ҳар бири тасаввуфнинг моҳиятини қуйидаги ну