KAVRAK O’SIMLIGINI FOYDALI XUSUSIYATLARI

Аннотация

This article is one of the results of a study devoted to the study of the origin, geographical distribution and bioecology of the species of kovrak and siksyk kovrak, which were acclimatized in the territory of our Republic in the last century, which have medicinal and food value. The root, flower stem and fruit body of this plant have healing properties. The substance contained in its juice contains substances with high physiological activity. Keywords: cow dung, stinking cow dung, polysaccharide substances, gum resin, chronic diarrhea, jaundice, alopecia, bioactive compounds, malignant tumors. Аннотация: Данная статья является одним из результатов исследования, посвященного изучению происхождения, географического распространения и биоэкологии видов коврак и сиксык коврак, акклиматизированных на территории нашей республики в прошлом веке, имеющих лекарственное и пищевое значение. Корень, стебель цветка и плодовое тело этого растения обладают целебными свойствами. В состав его сока входят вещества с высокой физиологической активностью. Ключевые слова: коровий навоз, вонючий коровий навоз, полисахаридные вещества, камедь, хроническая диарея, желтуха, алопеция, биологически активные соединения, злокачественные опухоли. Kirish. Kovrak - (Ferula) turkumi selderdoshlar (soyabonguldoshlar)- Apiaceae (Umbelliferae) oilasiga mansub bo‘lib, ko‘p yillik o‘t o‘simligi. Kovrakning yer yuzida 160 dan ziyod turlari, O‘rta Osiyo respublikalarida 104, mamlakatimizda esa 50 turi uchraydi. Smola - yelim olishda sassiq kovrak, Kuhiston kovragi kabi turilari ishlatiladi. Ziradoshlar (soyabonguldoshlar) oilasiga mansub bo’lib, koʻp yillik oʻtlar turkumi. Oʻzbekistonda 45 turi oʻsadi. Sassiq kovrakning boʻyi 1 metr, ildizi ~ 199 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 7(65) sholgʻomsimon, diametri 15 sm atrofida uchraydi. Poyasi tik, yoʻgʻon, ichi kovak, yuqori qismi shoxlangan. Ildizoldi barglari bandli, 3 boʻlakli, poyadagilari maydaroq, ketma-ket joylashgan. Toʻpguli yirik, sharsimon, diametri 20 sm, yon toʻpgullari maydaroq. Erta bahorda gullaydi. Mevasi - ikki boʻlakli. Choʻllarda oʻsadi. Ildizidan olinadigan yelim (smola)dan astma va baʼzi nerv kasalliklarida ishlatiladigan dori tayyorlanadi. Kovrak respublikamizning Toshkent, Surxondaryo, Qashqadaryo, Jizzax, Navoiy, Buxoro viloyatlari hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasining qumli cho‘llar, adirlar, tog‘lar va tog‘oldi yalangliklarda, soz tuproqli yerlarda o‘sadi. Tabiatda sassiq kovrak (Ferula assa-foetida L.) keng tarqalgan bo‘lib, yelim-smola asosan shu turdan olinadi. Bu dorivor o‘simlik tabobatda bemor organizmiga ijobiy taʼsir etuvchi biologik faol modda hisoblanadi. Dorivor vositalar sifatida o‘simliklarning ildizi, bargi, po‘stlog‘i, guli, mevasi, shirasi va boshqa qismlaridan foydalaniladi. Kovrak urug‘ining qaynatmasi (urug‘i xuddi supurginikiga o‘xshash malla rang, shakli ham shunga o‘xshab ketadi) 3 mahal 50 grammdan ichilsa, ona suti ko‘payadi. Shirasiga anjir qo‘shib yeyilsa, sariq (gepatit) kasalligini tuzatadi. Yelimiga murch, sirka qo‘shib, yomon sifatli yaralarga surilsa, foyda qiladi. Soch to‘kilishiga ham o‘ta foydalidir. Kovrakning yelim-smolasi xalq tabobatida o‘pka sili, o‘lat, zaxm, ko‘k-yo‘tal, tish og‘rig‘i, asab va boshqa kasalliklarni davolash uchun, hamda quvvat beruvchi, balg‘am ko‘chiruvchi va gijja haydovchi dori sifatida qo‘llaniladi. Ilmiy meditsinada kovrak yelim-smolasi – “assafetida” nomi bilan kukun, emulsiya va tindirma (nastoyka) holida og‘riq qoldiruvchi, balg‘am ko‘chiruvchi, quvvat beruvchi va tinchlantiruvchi vosita sifatida ishlatiladi va ko‘pgina davlatlar farmokopeyasiga kiritilgan. Sharq mamlakatlarida Eron, Pokiston, Afg‘oniston va Hindiston kovrak shirasi va ildizi oziq-ovqat sanoatida ziravor sifatida, kosmetika sanoatida attorlik vositalari ishlab chiqarishda ishlatiladi. Kuhiston kovragi kabi turlari ishlatiladi. Sassiq kovrakning bo'yi l metr yo'g'on ichi kovak yuqori qismi shoxlangan. Poyalari maydaroq ketma-ket joylashgan erta bahorda gullaydi, mevasi esa 2 bo'lakli o'sadi. Ildizidan olinadigan yelim smoladan astma va bazi nerv kasalliklarda ishlatiladigan dori tayyorlanadi. Ma’lumki, dunyo miqiyosida farmasevtika korxonalarida ishlab chiqarilayotgan dori vositalarining taxminan 50% dorivor o'simliklar xomashyosidan bo'lgan talabni keskin oshishiga sabab Sassiq kovrak "anjudan" nomli o'simlikning shirasi bo'lib Misrda uni Abu Kabir deb atashadi. Eng sifatli kovrak yelim smolasi bu qizil, kuchli hidi (sarimsoq piyoz kabi) bor kovrakdir. Ba’zilar ana shu hidi sababli xush ko'rishmaydi. Boshqa kovrak turlarini bundan ham kuchli noxush hidi bo'ladi. Kovrak o'ziga tortish hissiga ega bo'lib go'sht hajmini kichraytiradi va uni titkilab tashlaydi. Boshqa daraxt shiralariga ~ 200 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 7(65) nisbatan uning tabiati eng issiq va eng siyrak shuning uchun u kuchli so'rish tasiriga ham egadir. Xulosa. Kavrak turli x