ЎЗБЕКИСТОНДА ХОТИН ҚИЗЛАР НОРАСМИЙ БАНДЛИГИНИНГ - ИЖТИМОИЙ ТАҲЛИЛИ, МУАММОЛАР ВА УНИНГ ЕЧИМЛАРИ

Аннотация

Маколада Ўзбекистонда хотин-қизларнинг норасмий бандлиги, унинг ҳажми, сабаблари ва ижтимоий-иқтисодий хатарлари таҳлил қилинади. Асосий омиллар сифатида гендер сегрегацияси, касб танлашда чекловлар ва ижтимоий ҳимоянинг етишмаслиги кўрсатилган. Давлат томонидан бандликни формаллаштириш, аёл тадбиркорлигини ривожлантириш ва ижтимоий қўллаб-қувватлашни кучайтириш чоралари кўриб чиқилади. Хотин- қизларнинг иқтисодий мустақиллигини ошириш ва меҳнат бозоридаги заифликни камайтириш учун комплекс ислоҳотлар зарурлиги таъкидланади. В материалах анализируется неформальная занятость женщин в Узбекистане, её масштабы, причины и социально-экономические риски. Выделяются гендерная сегрегация, ограниченный выбор профессий и недостаток социальной защиты как основные факторы. Рассматриваются государственные меры по формализации занятости, развитию женского предпринимательства и усилению социальной поддержки. Подчеркивается необходимость комплексных реформ для повышения экономической независимости женщин и снижения их уязвимости на рынке труда. The materials analyze women’s informal employment in Uzbekistan, its scale, causes, and socio-economic risks. Key factors include gender segregation, limited occupational choices, and lack of social protection. State measures discussed involve formalizing employment, promoting women’s entrepreneurship, and strengthening social support. The need for comprehensive reforms to enhance women’s economic independence and reduce their labor market vulnerability is emphasized. Кириш. Сўнгги ўн йилликда Ўзбекистонда хотин-қизларнинг норасмий бандлиги мамлакатнинг мураккаб ижтимоий-иқтисодий ҳақиқатларини акс эттирувчи муҳим тадқиқот мавзусига айланган. Норасмий сектор, уй меҳнатидан тортиб кичик савдогарликкача бўлган кенг фаолият доирасини қамраб олган ҳолда, иқтисодиётнинг сезиларли қисмини ташкил этса-да, унинг норасмий табиати инсонларнинг ҳуқуқлари ва ҳимояси билан боғлиқ кўплаб муаммоларни юзага келтиради. Тадқиқот муаммоси ва унинг долзарблиги. Хотин-қизлар, жамиятда энг заиф ҳимояланган қатлам сифатида, кўпинча чекланган имкониятлар ва дискриминацияга дуч келишади, бу эса уларнинг норасмий бандликдаги иштирокини айниқса долзарб масалага айлантиради. Ушбу мақоланинг мақсади ~ 156 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 7(65) Ўзбекистонда хотин-қизларнинг норасмий бандлигининг ўсишига сабаб бўлувчи омилларни таҳлил қилиш ҳамда унинг уларнинг ижтимоий ва иқтисодий ҳолатига таъсирини баҳолашдан иборат. Хотин-қизларни норасмий секторда ишлашга ундовчи ижтимоий, иқтисодий ва маданий шароитлар ҳамда бу ҳолатнинг уларнинг ҳаёти ва имкониятларига қандай таъсир қилиши кўриб чиқилади. Ушбу контекстда асосий иштирокчилар норасмий секторда ишлаётган хотин-қизлар, шунингдек, меҳнат шароитлари ва ҳуқуқий ҳимояга таъсир кўрсатиши мумкин бўлган давлат органлари, нодавлат ташкилотлар ва халқаро ташкилотлардир. Уларнинг ўзаро алоқалари ва муаммоларни ҳал қилишдаги ёндашувлари вазиятни сезиларли даражада ўзгартириши мумкин. Ўзбекистонда хотин-қизларнинг норасмий бандлиги мавзусининг долзарблиги нафақат ички иқтисодий ва ижтимоий омиллар, балки хотин- қизларнинг ҳуқуқлари ва гендер тенглиги билан боғлиқ глобал тенденциялар билан ҳам белгиланади. Иқтисодий беқарорлик ва иш билан таъминлаш имкониятларининг чекланганлиги шароитида кўплаб хотин-қизлар норасмий секторда иш излашга мажбур бўлади, бу эса тадқиқотчилар ва сиёсатчилар диққатини талаб қилади. Тадқиқот методологияси (тадқиқот усуллари). Ушбу иш доирасида норасмий бандликни танлаш сабабларини таҳлил қилиш, унинг хотин-қизларга таъсирини баҳолаш ва уларнинг ҳуқуқий ҳимояси ҳамда меҳнат шароитларини яхшилаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш вазифалари кўзда тутилган. Норасмий бандликни танлашда қайси омиллар энг муҳим? Ушбу секторда ишлаётган хотин-қизларнинг иқтисодий ва ижтимоий оқибатлари қандай? Уларнинг ҳолатини ва ҳуқуқларини қандай яхшилаш мумкин? Шундай қилиб, ушбу тадқиқот Ўзбекистонда хотин-қизларнинг норасмий бандлигини чуқур тушунишга ва уларнинг ҳаётига таъсирини ўрганишга қаратилган бўлиб, бу гуруҳнинг турмуш даражасини яхшилаш ва вазиятни яхшилаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқишга имкон беради. Асосий қисм (тадқиқот натижалари ва таҳлили). Хотин -қизларнинг Ўзбекистондаги норасмий бандлиги - ижтимоий таҳлил, хатарлар ва таҳдидлар. Ўзбекистонда хотин-қизларнинг норасмий бандлиги кенг тарқалган бўлиб, иқтисодий фаол аҳолининг тахминан 60% ни ташкил этади. Норасмий секторда хотин-қизлар асосан қишлоқ хўжалиги, савдо, меҳмонхона ва овқатланиш соҳаларида фаолият юритади. Бу соҳаларда меҳнат муносабатлари кўпинча расмийлаштирилмаган бўлиб, ишчи ҳуқуқлари ва ижтимоий ҳимоянинг йўқлиги каби муаммолар мавжуд (1)3. ~ 157 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 7(65) Норасмий бандликдаги хотин-қизлар кўпинча кам маош олади, ижтимоий кафолатларга эга эмас ва меҳнат бозорида гендер сегрегацияси, дискриминация ва гендер нормалари таъсирида заиф ҳолатда бўлади. Бу уларнинг иқтисод