BOSHLANG‘ICH SINFLARDA TIMSGA OID TOPSHIRIQLARNI ISHLAB CHIQISH

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda TIMS (Trends in International Mathematics and Science Study) tadqiqotlariga oid topshiriqlarni ishlab chiqish masalalari ko‘rib chiqilgan. TIMSga oid topshiriqlar o‘quvchilarning matematika va tabiiy fanlarga bo‘lgan bilim darajasini xalqaro standartlarga mos ravishda baholash imkonini beradi. Maqolada TIMSning ta’lim jarayonidagi ahamiyati, topshiriqlarning xususiyatlari, ularni yaratish metodikasi hamda amaliyotda duch kelinadigan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun TIMSga oid topshiriqlarni samarali ishlab chiqish bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan. Tadqiqot natijalari ta’lim sifati va xalqaro reytingda O‘zbekistonning o‘rnini yaxshilashga xizmat qilishi ko‘zda tutilgan. Annotation: This article discusses the development of TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study) related tasks for primary school students. TIMSS-related tasks allow assessing students' knowledge in mathematics and science according to international standards. The article analyzes the significance of TIMSS in the educational process, characteristics of the tasks, methods for their development, as well as challenges encountered in practice and ways to address them. Additionally, recommendations are provided for effectively designing TIMSS-related tasks for primary school learners. The research outcomes aim to contribute to improving education quality and enhancing Uzbekistan’s position in international rankings. Kalit so‘zlar: TIMS, boshlang‘ich sinflar, topshiriqlarni ishlab chiqish, matematika ta’limi, tabiiy fanlar, xalqaro baholash, pedagogik metodlar Keywords: TIMSS, primary grades, task development, mathematics education, science education, international assessment, pedagogical methods. Boshlang‘ich ta’lim sifatini oshirish va o‘quvchilarning xalqaro standartlarga mos bilimlarini shakllantirish maqsadida, Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ta’lim sohasida tizimli islohotlarni olib borish bo‘yicha qator farmon va qarorlar qabul qilgan. Xususan, 2017-yil 7-dekabrdagi PQ-3287-sonli “Ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” farmonida ta’lim jarayonida xalqaro baholash ~ 61 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 7(65) tizimlariga tayyorgarlik va ulardan samarali foydalanish alohida ta’kidlangan22. Shuningdek, 2020-yil 10-yanvardagi Vazirlar Mahkamasining qarorida boshlang‘ich ta’lim sifatini xalqaro mezonlarga moslashtirish va o‘quv jarayonida TIMS kabi tadqiqotlar asosida ishlab chiqilgan topshiriqlarni keng joriy etish vazifasi belgilangan23. TIMS (Trends in International Mathematics and Science Study) tadqiqoti esa o‘quvchilarning matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha bilim darajasini xalqaro miqyosda baholash imkonini beradi. Shu bois, boshlang‘ich sinflarda TIMSga oid topshiriqlarni ishlab chiqish va ta’lim jarayoniga samarali kiritish ta’lim sifatini oshirish hamda o‘quvchilarning o‘zlashtirish ko‘rsatkichlarini yaxshilashda muhim ahamiyat kasb etadi. TIMSga oid topshiriqlar boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha asosiy bilim va ko‘nikmalarini xalqaro standartlarga mos baholash imkonini yaratadi. Bu topshiriqlar o‘quvchilarning nafaqat faktlarni eslab qolish, balki tushunish, tahlil qilish va amaliyotga qo‘llash kabi yuqori darajadagi fikrlash qobiliyatlarini shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, TIMS tadqiqotlarida foydalaniladigan topshiriqlarni ishlab chiqishda yosh pedagogik psixologiya qonuniyatlariga amal qilish, topshiriqlarning qiyinchilik darajasini bosqichma-bosqich oshirish va o‘quvchilar qiziqishini oshiradigan interaktiv metodlardan foydalanish muhimdir. Boshlang‘ich sinflarda TIMSga oid topshiriqlarni to‘g‘ri ishlab chiqish nafaqat milliy ta’lim dasturlarining xalqaro standartlarga moslashuviga xizmat qiladi, balki o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va muammolarni hal etish ko‘nikmalarini rivojlantirishga ham yordam beradi. Shu bois, o‘qituvchilarga metodik qo‘llanmalar yaratish va amaliy treninglar tashkil etish, TIMSga oid topshiriqlarni ishlab chiqishda samarali usullarni tatbiq etish ta’lim sifatini yanada oshirishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. TIMSga oid topshiriqlarni ishlab chiqishda o‘quvchilarning yosh xususiyatlarini hisobga olish, ularning bilim darajasiga moslashgan murakkablik darajasini belgilash zarur. Bu esa o‘quvchilarning o‘z-o‘zini baholash va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Shu bilan birga, topshiriqlarning turli shakllarini qo‘llash — masalan, test savollari, ochiq tipdagi savollar, muammolar yechish va amaliyot topshiriqlari — o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi va dars jarayonini yanada interaktiv qiladi. Ta’lim jarayonida TIMSga oid topshiriqlarni muvaffaqiyatli joriy etish uchun o‘qituvchilarning malakasini oshirish, ularni xalqaro standartlar bilan tanishtirish va topshiriqlarni ishlab chiqish bo‘yich