ZAMONAVIY PSIXOLOGIK TADQIQOTLARDA RUHIY SALOMATLIK MUAMMOSINING O‘RGANILISHI

Аннотация

Mental health is a state of mental well-being that enables people to cope with stressful situations in life, realize their potential, succeed in education and work, and contribute to society. It is an integral component of health and social well-being, underpinning our individual and collective abilities to make decisions, build relationships and shape the world in which we live. Mental health is a basic human right. It is also very important for personal, social and socio-economic development. Mental health is not limited to the absence of mental illness. It represents a continuum of individuality for each individual, in which the individual faces a range of complex factors and experiences varying degrees of stress, with different potential social and clinical consequences for each individual. Mental health disorders is an umbrella term that includes mental disorders, various types of psychosocial disorders, and other mental health conditions associated with severe anxiety, functional impairment, or risk of self-harm. Key words: Psyche, mental well-being, mental health, socio-psychological factors, determinants, individual, individuality, abilities, emotional stability. ~ 28 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 7(65) Study of the problem of mental health in modern psychological research Kirish Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga asoslansa, psixik salomatlikning determinantlari turli xil individual psixologik va biologik omillar, masalan, hissiy qobiliyatlar, moddalardan foydalanish va genetika, odamni ruhiy salomatlik muammolariga ko'proq moyil qilishi mumkin. Noqulay ijtimoiy, iqtisodiy, geosiyosiy va ekologik sharoitlar, jumladan, qashshoqlik, zo'ravonlik, tengsizlik va noqulayliklarga duchor bo'lish ham ruhiy kasalliklar xavfini oshiradi. Xuddi shunday, himoya omillari ham inson hayoti davomida yuzaga keladi va intelektual barqarorlikka hissa qo'shadi. Bu omillarga bizning shaxsiy ijtimoiy va hissiy ko'nikmalarimiz va fazilatlarimiz, shuningdek, ijobiy ijtimoiy o'zaro ta'sirlar, sifatli ta'lim, munosib ish, xavfsiz hududda yashash, mahalliy hamjamiyatning jipsligi va boshqalar kiradi.4 Ilmiy izlanishlar davomida psixolog V.P.Ozerov gumanistik psixologiya namoyandalari A.Maslou, K.Rodjers, E.Fromm inson tabiatini o‘rganar ekan, uni shaxsning o‘zini-o‘zi namoyon etishining yuqori darajasi bilan bog‘laydilar. Ular sog'lom insonning psixologik portretini tuzdilar. Ularning fikriga ko'ra, bu o'z ichki mohiyati bilan munosabatlarni uyg'unlashtirishga qaratilgan shaxs xususiyati (Maslou A., Rojers K.); biron bir sababga, sevimli ishiga, hamma narsaga ijodiy yondashishga moyillik (Maslou A., Fromm E.); boshqalar bilan konstruktiv, haqiqiy munosabatlarni yaratishga intilish (Rojers K., Shostrom E.) kabi xususiyat va sifatlarni ta’kidlab o‘tishadi.5 Shuningdek, "Ruhiy salomatlik" atamasi noaniq bo'lib, u ikkita fanni va ikkita amaliyot sohasini - tibbiy va psixologik jihatdan bog'laydi. So'nggi o'n yilliklarda tibbiyot va psixologiya kesishmasida maxsus ilmiy soha - psixosomatik tibbiyot paydo bo'ldi, u har qanday somatik buzilish har doim qandaydir tarzda ruhiy holatdagi o'zgarishlar bilan bog'liqligini tushunishga asoslanadi. O'z navbatida, ruhiy holatlar somatik kasallikning asosiy sababiga aylanadi yoki go'yo kasallikka olib keladigan turtki bo'ladi. Ba'zida ruhiy xususiyatlar kasallikning kechishiga ta'sir qiladi, ba'zida jismoniy kasalliklar ruhiy bezovtalik va psixologik noqulaylik tug'diradi.6 Yetuk shaxsning rivojlanishi kontekstida ruhiy salomatlik muammosi boshqa taniqli olimlar tomonidan ham ko'rib chiqilgan. Xususan, psixoterapevt V.Frankl, ma'noga intilish g'oyasini talqin qilishda S.Byullerning fikriga qo'shiladi, bu nazariyaga ko'ra, o'zini o'zi amalga oshirishning to'liqligi va darajasi shaxsning o'z oldiga eng mos keladigan maqsadlarni qo'yish qobiliyatiga bog'liqligini ko‘rsatib o‘tadi va bunda asosan ichki mohiyatga urg‘u beriladi. Bu qobiliyatni Byuller o'z 4 Всемирная организация здравоохранения опубликовала образовательные стандарты медицине. rusmedhom.ru. Дата обращения: 11 мая 2023. Архивировано 11 мая 2023 года. 5 Озеров В.П. Основы здоровой жизнедеятельности: Учебное пособие / В.П. Озеров. – М.: Илекса; Ставрополь: Сервисшкола, 2006. 6 Практическая психология образования; Учебное пособие 4-е изд. / Под ред. И.В. Дубровиной. СПб.: Питер, 2004. 592 с. ~ 29 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 7(65) taqdirini o'zi belgilash va o'zini o'zi anglash deb ataydi. Bunday hayotiy maqsadlarga ega bo'lish ruhiy salomatlikni saqlashning shartidir. V.Franklning fikriga ko'ra, har doim muayyan vaziyatning ma'nosi va hayotda biron bir vazifa tayyor bo'lmagan insonning o‘zi yo‘q.7 Yuqoridagi ma’lumotlarga asoslanib, ruhiy salomatlikning ilmiy tadqiq etilgan darajasining muammolarini ko‘rib o‘tishimiz mumkin. Zamonaviy davrda stressning ahamiyati juda katta. Stress insonning psixologik holatiga ham, jism