Сиртдан ион бомбардимони таъсирида чанглатилган кластерли ионларнинг фундаментал хоссалари

Аннотация

Қаттиқ жисм сиртини тезлаштирилган ионлар билан бомбардимон қилинганда нишондан нейтрал ва зарядланган атомларнинг ҳамда чангланаётган жисмнинг алоҳида кўп атомли фрагментлари ― кластерларнинг эмиссиясига олиб келади. Сўнги йилларда фундаментал тадқиқотлар ҳамда амалий масалаларнинг кенг доираси нуқтаи назаридан, алоҳида атом ва қаттиқ жисм орасидаги ўтиш ҳолатида пайдо бўладиган кластерлар ва нанозарраларнинг табиати ва хоссаларини ўрганишга қизиқиш анча ўсгани кузатилмоқда ва долзарб масалалардан бири бўлиб қолмоқда. Кластерлар битта ёки икки ёки ундан кўп ҳар хил кимёвий элемент атомларидан шаклланиши, уларнинг ўлчами эса бир нечта атомдан минг атомгача ўзгариши мумкин. Сўнги ўлчам эффектлари электрон, оптик, магнит, кимёвий ва бошқа хоссаларга олиб келадики, бу хоссалар ўша материалнинг ҳажми катта бўлгандаги хоссаларидан жуда катта фарқ қилади. Назарий нуқтаи назардан, кластерлардан атом масштабидан ҳажмий материалга ўтишнинг турли фундаментал физик аспектларини тадқиқ қилишнинг модели сифатида фойдаланилади.