JAZ MUSIQASINING KELIB CHIQISHI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI

Аннотация

This article analyzes the historical origins of jazz music, its main stages of development, and the characteristics of the genre. The article provides an understanding of how jazz was formed in the socio-cultural environment, how it grew as a genre, and how it spread around the world. Keywords: jazz, history, music, ability, style, talent. Jaz-bu XIX-XX asrlar mobaynida AQSHda, Afrika va Yevropa musiqa madaniyatlarining o„zaro qorishuvi natijasida yuzaga kelgan.Jaz musiqasi o„zining improvizatsiyaga asoslanganligi, ritmik murakkabligi bilan ajralib turadi.Jaz nafaqat musiqiy shakl, balki ijtimoiy- madaniy harakat, erkin fikr ifodasi sifatida dunyo sahnasida o„z o„rnini topgan. Jaz musiqasining ildizlari Afrikadan olib kelingan qullarning madaniyati va musiqiy an‟analariga borib taqaladi. XVIII-XIX asrlarda AQSHning janubiy shtatlarida yashagan afro- Amerikaliklar tomonidan ijro etilgan sperichuel (diniy qo„shiqlar), blyuz va regtaym uslublari jazning shakllanishiga zamin yaratdi. Ayniqsa Nyu Orleans shahri jaz musiqasining bevosita vatanidir. Bu yerda turli madaniyatlar aralashib, o„ziga xos musiqiy muhitni yuzaga keltirgan. Bir biriga tubdan yod bo„lgan Yevropa va Afrika xalqlarining madaniyati integratsiya musiqada o„z aksini topdi hamda jazning yaralishiga zamin bo„ldi. Shu davrdan boshlab afroamerika folklor musiqasi shakllana boshlandi. “Jazz” atamasi 1915-yilda Chikagoda musiqaga nisbatan qo„llanila boshlandi. Jaz tarixchisi Lourens Gashi o„z asarlarida bu so„z Yangi Orleanda paydo bo„lmaganligini va ilk jazz musiqachilari undan foydalanmaganligini ta‟kidladi. Taxminlarga ko„ra, bu so„z 1916-yilda shimolda faol qo„llanilganidan keyingina Yangi Orleanga ko„chib o„tgan va buni 1958-yildan beri Tulane universitetidagi Uilyam Xogan arxivida 481 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 Yangi Orleanda tug„ilgan jazz musiqachilari bilan yozilgan yuzlab intervyular tasdiqlaydi. Jazzning qiziqarli va mashhur yo„nalishlaridan biri bu Simfojazzdir. Simfojazz 1920-yillarda AQShda Yevropa, Afrika va Lotin Amerikasi madaniyatlarining uygʻunlashuvi natijasida yaratilgan. . Amerika ko„plab Yevropalik musiqachilar, jumladan Sergey Raxmaninov va Ignaz Paderevskiy, Dimitriy Tyomkin, Igor Stravinskiy va Irving Berlin va boshqalar uchun muvaffaqiyatli martaba qilish va jazz rivojiga ta‟sir qilish imkoniyatini ochdi. Jazzning butun tarixi, ayniqsa jazz uslublari va yo„nalishlarining o„zgarishi davrida, jazz nima, “haqiqiy” jazz nima ekanligi haqida doimiy munozaralar mavjud. Jazz musiqasida klassik janr musiqalarini almashtirgan yoki qisman o„zgartirgan yangi badiiy elementlar paydo bo„lganda, jazz badiiy tizimining asosiy belgilarini aniqlash va jaz musiqasining estetik xususiyatlarini qayta ko„rib chiqish zarurati paydo bo„ldi. “Jazz” tushunchasini aniqlashning qiyinligi shundaki, “jazz shakllanishi”ga shaklning o„ziga xos xususiyatlari, musiqiy cholgʻular, nota yozuvi bilan belgilanmagan elementlar, shuningdek, improvizatsiya musiqachisining o„z-o„zidan paydo bo„lishi va estetik xususiyatlari ta‟sir qiladi. O„zbekiston jazz musiqasi tarixi va rivojlanishi murakkab va qiziqarli jarayonlarni o'z ichiga oladi. Jazz musiqasi, ko'plab san'at tarmoqlari singari, ijtimoiy, madaniy va tarixiy omillarga bog'liq holda shakllangan. O'zbekistonda jazz musiqasi 1940-yillarning 2-yarmida yuzaga kela boshlagan bo'lsa-da, bu san'at turi mamlakatda qisqa vaqt ichida katta mashhurlikka erishdi. Jazz musiqasining o„ziga xosligi, jarayoni va o„ziga xos xususiyatlari asosan uning improvizatsiyaga asoslanganligi, ritm va melodiya o'rtasidagi dinamik munosabatlardir. Ushbu janr O„zbekistonning musiqiy madaniyatini boyitishga xizmat qildi. Jazz musiqalari doimiy ravishda tanqid, o'rganish va faol ijro etish jarayonida o'zgarib turdi. Toshkent, Samarqand, Fargʻona, Andijon kabi shaharlar jazz musiqasining rivojlanishida muhim rol o'ynadi. Jazz musiqasi ijodkorlari tomonidan yaratilgan bir qator asarlarni keltirish mumkin. Dilorom Omonullayiva jazz yo„nalishida ko„plab sermahsul ijod qilib keladilar va O„zbekistonda jazz yo„nalishining rivojiga juda katta xissa qushdilar. Bu o„rinda 2012-yilda nashr etilgan “Estrada va jaz vokalizlari” asarini alohida e‟tirof etish lozim, bu O„zbek estrada san‟atida ilk bor yaratilgan jazz yunalishidagi dars qo„llanma xisoblanadi.To„plamda 25 ta vokaliz jamlangan bo„lib, ular ikki xil tonallikda: biri metsosoprano va baritonlar uchun, ikkinchisi esa soprano va tenorlar uchun mo„ljallangan. O„zbekistonda jazz musiqasi va jazz orkestrilari tarixi boy va rang-barangdir. O„zbekiston 20-asrning o'rtalaridan boshlab jazz musiqasi bilan tanisha boshladi, bu musiqiy janr mamlakatda qisqa vaqt ichida juda ommalashdi. Jazz orkestri esa o'ziga xos ijodiy shakllantirish va yangi ovozlar yaratish imkonini beradi. Jazz O„zbekistonga rus va g„arb madaniyatlari orqali kirib kelgan. Da