BOLALARNI TASVIRIY FAOLIYATGA O‘RGATISH METODLARI

Аннотация

Preschool age is one of the most important stages in the formation of a child's personality, aesthetic taste, creative thinking and emotional world. In particular, fine art activities are of great importance in developing a child's creative thinking, imagination, aesthetic perception and openness to non-traditional approaches. The introduction of non-traditional approaches, along with traditional methods, allows children to think independently, see colors and shapes differently, that is, todevelop artisticthinking. Keywords:Fine art, painting, application, clay work, education, upbringing, knowledge. Tasviriy faoliyat — bu bola atrof-muhitni o‘zicha aks ettiruvchi badiiy ijodiy faoliyat turi bo‘lib, rasm chizish, bo‘yash, yelimlash, yasalash kabi mashg‘ulotlarni o‘z ichiga oladi. U bolaning tasavvuri, estetik didi, makon va shakl haqidagi bilimlarini kengaytirish bilan birga, uning hissiy olamiga ham kuchli ta’siro‘tkazadi. Shuningdek, tasviriy san’at faoliyati orqali bola o‘z fikrlarini vizual tarzda ifoda etishni o‘rganadi. Bu esa nutq rivoji, tafakkur va ijodiy yondashuvni shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bois, tasviriy faoliyat maktabgacha ta’lim dasturlarining muhim qismi hisoblanadi. Bolalar hissiyotini, irodasini rivojlantirish. - tabiat in’om etgan ne’matlarni avaylab asrashga o‘rgatish. Yuqoridagi vazifalardan kelib chiqqan holda, bolalarni har tomonlama tarbiyalashda tabiat orqali www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 aqliy tarbiya, axloqiy tarbiya, nafosat tarbiyasi, jismoniy tarbiya, ekologik tarbiya, iqtisodiy tarbiya berish lozim. Yosh avlodga aqliy tarbiya berish umumiy tarbiyaning tarkibiy qismlaridan birini tashkil etadi. Aqliy tarbiya berish ko‘zlangan maqsad maktabgacha yoshdagi bolalarni tevarak - atrofdagi hayotning eng oddiy hodisalari haqida turli tasavvurlar hosil qila olishga o‘rgatib borishdan iborat. Tabiat vositasida bolalarga aqliy tarbiya berish biz yashaydigan muhitdagi o‘simlik va hayvonot olami bilan tanishtirish, jonli-jonsiz tabiat haqida tushuncha berish haqidagi, uning elementlari, tabiatda bo‘ladigan hodisalar, yomg‘ir, yulduzlar, oy haqida, yer haqida tushunchalarini mashg‘ulot vaqtida so‘rab bilish mumkin. Bola tevarak- atrofdagi narsalar, ularning shakli, rangi, katta-kichikligini ko‘rib ular haqida fikir yuritadi. Aqliy tarbiyaning eng muhim vazifalaridan yana biri bolalarni tarbiyalashdir. Bolalarga aqliy tarbiya berishda tabiat vositalardan foydalanish ma’lum bir tizim asosida amalga oshirilishi kerak. Buning uchun eng avvalo tabiat bilan tanishtirishning eng oddiy tushunchalaridan boshlab tabiat haqidagi ilmiy dunyoqarashlar hosil qilinadi. Natijada bolalarda ko‘rgazmali obrazli, ko‘rgazma harakatli tafakkur rivojlanadi. Buning ahamiyati shundaki tanishtirilgan tabiatning har bir vositasi bola ongida fikrida tushunchasida mustahkam iz qoldiradi. Axloqiy tarbiya deyilganda yosh avlodni Vatanga, kishilarga muhabbat, ularga va ular mehnatiga hurmat tuyg‘ulari, baynalminallik kurtaklari, kishi – kishiga do‘st, tinchlik, xarakterning irodaviy xislatlari va shaxsning ijobiy axloqiy sifatlar, poklik, to‘g‘rilik, olijanob inson uchun nimaiki zarur bo‘lsa, hammasini mujassamlashtirilgan holda tarbiyalash tushuniladi. Yosh avlodda bu xislatlarni kamol toptirish uchun tabiat omilidan keng foydalanish kerak. Buni amalga oshirish bir kunlik, bir oylik ish emas, balki bu uzoq davom etadigan murakkab jarayon bo‘lib, kerak bo‘lsa yillab tarbiya talab qiladigan mehnatning mahsuli hisoblanadi. Taviriy faoliyat vositasida axloqiy tarbiya berish uchun maktabgacha ta’lim yer maydonchalariga ekilgan ekinni parvarish qilish, gullarning har biri gulini niholini asrash, uni parvarish qilish, gullarni tagini yumshatish, sug‘orish kabi ishlarni bajarish jarayonida amalga oshirish mumkin. Bolalarni maktabgacha ta’lim yer maydonchasida, tabiat burchagida, o‘simlik yoki hayvonni tanishtirish jarayonini tashkil etish kerak. Bunda tarbiya tanishtirishni qiziqarli jonli sharoitga bog‘lab bolalarning e’tiborini o‘ziga rom etib tashkil etish kerak. Tabiat vositasida bolalarga axloqiy tarbiya berishning yo‘llari judako‘pva xilma-xil. An’anaviy uslublar odatda rasm qog‘oziga qalam, bo‘yoq, fleymas va boshqa klassik vositalar orqali chizishdan iborat bo‘lib, ko‘proq bolani andazaviy yondashuvga o‘rgatadi. Bunday yondashuvda bolaning mustaqil izlanishlari, tajriba qilishga bo‘lgan intilishi nisbatan cheklangan bo‘lishi mumkin. Noan’anaviy uslublar esa bola uchun tasviriy faoliyatni yangi, noodatiy shaklda olib borishni nazarda tutadi. Bunda bola tasviriy vositalardan tashqari boshqa predmetlar – tuz, qum, ip, tabiat materiallari, hatto oziq-ovqat mahsulotlari (masalan, lavlagi, sabzi sharbati) yordamida ham ijod qilishi mumkin. Bu yondashuv bolaning ijodkorlik salohiyatini to‘liq namoyon etishga imkon yaratadi. Noan’anaviy uslublarning turlari vaqo‘llanilishi Quyidag