SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR: INNOVATSIYALAR BILAN TEXNOLOGIK ERKINLIK SARI

Аннотация

Artificial intelligence and digital technologies are among the most relevant topics in today's technological era. At present, AI is achieving great success in every field it enters. These include education, healthcare, robotics, industry, and service sectors. Artificial intelligence and digital technologies serve as the foundation for innovations, technological freedom, and the implementation of ideas and developments aimed at achieving high efficiency. Today, information will be presented about their application, achievements, and shortcomings in various fields. Key words: digital technology, expert systems, neural networks, efficiency, innovation, technological freedom, e-government, machine learning. Аннотация. Искусственный интеллект и цифровые технологии являются одними из самых актуальных тем в современную эпоху технологий. В настоящее время искусственный интеллект достигает больших успехов в каждой сфере, в которую он проникает. К ним относятся образование, здравоохранение, робототехника, промышленность и сфера услуг. Искусственный интеллект и цифровые технологии служат основой для инноваций, технологической свободы и реализации идей и разработок, направленных на повышение эффективности. Сегодня будет представлена информация о применении, достижениях и недостатках этих технологий в различных отраслях. 48 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 13 (59) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Ключевые слова: цифровые технологии, экспертные системы, нейронные сети, эффективность, инновация, технологическая свобода, электронное правительство, машинное обучение. Kirish. Bugungi kunda sun’iy intellekt (SI) va raqamli texnologiyalar global raqobatning asosiy vositasiga aylanmoqda. Bu texnologiyalar har bir sohada yangi imkoniyatlar eshigini ochmoqda — sog‘liqni saqlashdan tortib, qishloq xo‘jaligigacha, ta’limdan tortib sanoatgacha. Raqamli texnologiyalar, innovatsiyalar va texnologik erkinlikka erishish yoʻlida olib borilgan chora tadbirlar “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora- tadbirlari to‘g‘risida bo‘lib, raqamli transformatsiya va yangi texnologiyalar bo‘yicha innovatsion o‘quv dasturlarini joriy etishni nazarda tutadi. Sun’iy intellekt (SI), aniqroq aytganda — sun’iy ong, bu inson miyasidagi neyronlar faoliyati asosida ishlovchi, unga taqlid qilgan holda yaratilgan kompyuter tizimi yoki dasturiy yechimlar majmuasidir. Sun’iy intellekt tizimlari inson aql- idrokiga xos bo‘lgan funksiyalarni bajarish qobiliyatiga ega bo‘lib, ular quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi. Muammolarni tahlil qilish va yechimini topish. Sunʼiy intellekt tizimlari katta hajmdagi maʼlumotni tezda tahlil qilishga qodir. Masalan: Maʼlumotlarni tahlil qilish algoritmlari (Data Analytics). SI foydalanuvchi harakatlari, ijtimoiy tarmoqlardagi postlar yoki biznes ko‘rsatkichlari asosida muammoli nuqtalarni aniqlaydi. Mashinali oʻqitish (Machine Learning). muammolarni ilgari o‘rganilgan namunalar asosida tahlil qiladi va mos yechimlarni taklif etadi (masalan, nosozliklarni bashorat qilish). Qarorlar qabul qilish va ularni asoslab berish. SI tizimlari quyidagilar yordamida asosli qarorlar qabul qiladi. Ekspert tizimlar: inson mutaxassislari bilimlari asosida qoidalarga asoslangan holda qarorlar chiqaradi. AI qaror daraxtlari (Decision Trees), Neyron tarmoqlar: muqobil variantlarni solishtirib, eng maqbulini tanlaydi. Masalan, sog‘liqni saqlashda bemorga qanday davolash usuli kerakligini aniqlash. Mantiqiy fikrlash va fikrlarni bayon eta olish. Bu borada berilgan malumot yuzasidan tahlil natijasida umumiy xulosaviy matnni shakllantirish. Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP): sunʼiy intellekt inson tilini tushunadi, tahlil qiladi va fikr bildiradi (masalan, ChatGPT). Avtomatlashtirilgan matn yozish: SI matnlardan mantiqiy xulosa chiqaradi va izchil bayon qiladi (yordamchi maqola yozuvchilari, chatbotlar). Raqamli texnologiyalar bilan integratsiyasi. Zamonaviy texnologiyalarni SI bilan integratsiyasi natijasida qurilma va texnik vositalarni faolyatini aniq boshqaruv dasturlarini ishlab chiqishda samaralidir. IoT (Internet of Things): sensorlardan kelgan maʼlumotlarni SI tahlil qiladi va real vaqt rejimida qarorlar qabul qiladi. Big Data texnologiyalari: katta hajmdagi raqamli maʼlumotlarni boshqarish orqali SI aniqroq va tezroq ishlaydi. Mobil ilovalar va veb-platformalar: foydalanuvchi xatti- 49 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 13 (59) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 harakatlarini SI tahlil qiladi va shaxsiylashtirilgan tavsiyalar beradi (masalan, Google Maps, Netflix, Amazon). Inson nutqini tushunish, uni qayta ishlash va mos javoblar taqdim etish. Bunday texnologiyalar, raqamli inqilobning bir qismi sifatida, bugungi kunda nafaqat informatika va dasturlash sohalarida, balki tibbiyot, ta’lim, moliya, transport kabi ko‘plab yo‘nalishlarda ham keng qo‘llanilmoqda. Raqamli texnologiyalarning dolzar