КЛАСТЕРЛИ ЁНДАШУВ АСОСИДА ТАЛАБАЛАРНИНГ КОМПЬЮТЕРДА ВИЗУАЛЛАШТИРИШ КОМПЕТЕНЦИЯСИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ

Аннотация

This article discusses the algorithmic sequence and design matrix for developing students' computer visualization competence based on the cluster approach. This is largely aimed at developing students' computer visualization competence based on the cluster approach in education. Key words: Cluster, visualization, design, algorithmic, "Static graphics", "Dynamic graphics", "Flash animation", "Multimedia presentation", "Hypermedia", "Digital video and sound", "Video lesson", complex, fragment, matrix, row, column, interactive-heuristic, competence, standard, didactic, technological, pedagogical, taxonomy.Кластерли ёндашув асосида талабаларнинг компьютерда визуаллаштириш компетенциясини шакллантиришни лойиҳалашнинг алгоритмик кетма-кетлигини кўриб чиқамиз. 1-босқич. ЎТК (ўқув-технологик кластер)ни шакллантириш Ушбу босқичда профессор-ўқитувчи учун маҳсулотнинг дидактик қиймати ва технологиялар мавжудлигидан келиб чиқиб, ўқув ва технологик кластерлар танланади. Биз компьютерни визуаллаштириш технологияларини санаб ўтдик ва бўлажак ўқитувчи томонидан компьютернинг визуал материалларини яратиш ва кейинчалик касбий фаолиятда қўллаш жараёнида улардан фойдаланиш имконияти ва мавжудлигини асосладик. Улар асосида қуйидаги ЎТКни аниқлаш ва ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқ деб топилди: “Статик графика”, “Динамик графика”, “Флаш-анимация”, “Мултимедиа тақдимоти”, “Гипермедиа”, “Рақамли видео ва овоз”, “Видео дарс", "Визуал материалларни тақдим этиш воситалари", уларнинг комплекс ривожланиши талабаларни компьютерда визуаллаштириш компетенцияни шакллантиришга имкон беради. 2-босқич. ЎТКда ривожланиш даражаларини аниқлаш Ушбу босқичда ЎТКни ўзлаштиришнинг бир неча даражаларини ажратиш https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 181 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 кўзда тутилган, улар компьютерда визуаллаштириш компетентсиясини шакллантириш методологиясини ишлаб чиқишда уни ўқув режасида ўрганиш учун ажратилган ўқиш вақтига қараб танланади. Кейинги босқичга ўтиш аввалгисининг мазмунини ўзлаштиргандан сўнг амалга оширилади. Бироқ, асосий даражадаги таркиб минимал даражада етарли. Асосий даражада талабалар муаммони ҳал қилишади. Масалан, "Мультимедиа тақдимотлари" учун бу экран дизайни талабларига мувофиқ матн ва статик график объектларни ўз ичига олган чизиқли тақдимотни яратиш муаммосини ҳал қилиш, "Визуал материалларни тақдим этиш воситалари") учун - бу проекцион ускуналар билан ишлашнинг асосий усулларини ишлаб чиқиш. Технологик даражада талабага қўшимча технологик имкониятларни мустақил равишда ишлаб чиқишни талаб қиладиган топшириқлар берилади. Масалан, овоз ва видео фрагментларни рамкаларга киритиш, экранда кўрсатилган маълумотларнинг анимацияси ва бошқаларни таклиф қилиш, проекцион ускунани ўрнатиш билан боғлиқ вазифалар. ЎТКни ўзлаштиришнинг дидактик даражаси ўзлаштирилган технологиядан фойдаланган ҳолда визуаллаштириш вазифаларини қўйиш ва ҳал қилиш қобилиятини, яъни ўқувчиларнинг ўқув фаоллигини ошириш учун ушбу технологиядан фойдаланишни назарда тутади. Шу билан бирга, технологиянинг зарур элементини танлаш талаба томонидан мустақил равишда амалга оширилади. 3-босқич. Кластер-фан матрицсани қуриш, кластерни ўзлаштиришнинг ҳар бир даражаси учун ўқув вақтини режалаштириш. Танланган ўқув режаси учун жадвал (матритса) тузилади, унинг қаторлари ЎТК, устунлари эса компьютерда визуаллаштириш элементларини ўрганишни таъминлайдиган фанлардир; сатр ва устуннинг кесишмасидаги белги фан бўйича ўрганилаётганлигини англатади. "Информатика ўқитиш методикаси" йўналиши учун ахборот технологиялари циклининг қуйидаги фанлари мавжуд: "Ўқув жараёнини қўллаб- https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 182 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 қувватлашнинг замонавий дастурий воситалари" (ЎЖҚҚЗДВ), “Замонавий ўқув қўлланмалар” (ЗЎҚ), “Таълимда ахборот-коммуникация технологиялари” (ТАКТ), “Компьютер графикаси ва анимация” (КГА). Ушбу таълим йўналиши учун кластер-фан матритсаси 1-жадвалда келтирилган. битта. 1-жадвал "Информатика ўқитиш методикаси" йўналиши бўйича кластер-фан матрицаси Фанлар ЎТК ЎЖҚҚЗДВ ЗЎҚ ТАКТ КГА ас т д а т д а т д а т д (соат) (соат) (соат) (соат) Статик 1 6 4 осий ехн. идакт сос ехн. ида сос ехн. ида сос ехн. ида Динамик 8 6 4 графиФклаа ш- ик ий кти ий кти и 0 й 6 4к ти 2 графиМкуал ьтимед 2 4 4 аним Г ац и и п я ер медиа к 6 8 к 4 к иа презентация Рақамли 6 6 4 Видедарс 4 4 4 видео ва товуш Намойиш 4 4 0 муҳ4и-тбио сқич. Машғулот ва назорат методларини аниқлаш. Ушбу босқичда кластер-фан матрицада кўрсатилган ўқув соатларининг ҳажмларига мувофиқ, назарий материалнинг асосий мазмуни аниқланади, ўқув вазифалари тўплами шакллантирилади ва уларни ҳал қилиш усуллари ҳар бир ўзлаштириш даражаси учун ажратилади. Худди шу босқичда ЎТК ривожланишини назорат қилиш воситалари ва методлари аниқланади: назарий билимларнинг ўзлаштирилишини текшириш, компьютер тести; технологиянинг ривожланишини текшириш; дидактик даража учун - интерактив-эв