CHORRAHALARDA HARAKATLANISH QOIDALARI

Аннотация

This article examines the rules of movement at intersections, their legal framework, and the challenges faced in practice. It focuses on priority regulations, traffic light compliance, turning and stopping protocols, and the behavior of drivers and pedestrians. The paper also presents proposals for improving traffic safety at intersections. Keywords:intersection, traffic light, road traffic, priority, driver, pedestrian, violation, safety. Yo‘l harakati xavfsizligi har bir davlatda jamiyat barqarorligi va inson hayoti himoyasini ta'minlovchi muhim sohalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, chorrahalarda harakatlanish masalasi yo‘l harakati ishtirokchilari uchun eng murakkab va xavfli https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 330 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 bo‘g‘inlardan biridir. Chorrahalar — bu ikki yoki undan ortiq yo‘l kesishgan nuqta bo‘lib, ularda noto‘g‘ri harakatlanish yoki e’tiborsizlik oqibatida ko‘plab yo‘l-transport hodisalari yuz beradi. O‘zbekiston Respublikasining “Yo‘l harakati to‘g‘risida”gi Qonunida va unga asoslangan Yo‘l harakati qoidalarida (YHQ) chorrahalarda harakatlanishning aniq me'yorlari belgilangan. Unga ko‘ra, transport vositalari svetofor yoki yo‘l belgilariga asosan harakatlanadi, ustuvorlik tamoyiliga qat’iy rioya qilinishi lozim. Biroq amaliyotda haydovchilarning qoidalarni buzishi, piyodalarning noto‘g‘ri harakati, chorrahalarda tartibsizlik va yoritish vositalarining nosozligi YTH sonining ortishiga sabab bo‘lmoqda. So‘nggi yillardagi statistik ma’lumotlar ham aynan chorrahalarda yuz berayotgan to‘qnashuvlar sonining barqarorligini ko‘rsatmoqda. Bu esa ushbu mavzuni chuqur o‘rganish, qonunchilikdagi me’yorlarni tahlil qilish, real holatlarni baholash va takomillashtirish yo‘llarini izlash zaruratini yuzaga keltiradi. Mazkur maqolada chorrahalarda harakatlanish tartibi, ustuvorlik prinsiplari, svetofor va yo‘l belgilari rolini tahlil qilish orqali mavjud muammolar yoritiladi va xavfsizlikni ta'minlashga oid takliflar ilgari suriladi. Chorrahalarda harakatlanish qoidalari O‘zbekiston Respublikasining “Yo‘l harakati to‘g‘risida”gi Qonuni, 2001-yil 15-noyabrdagi 526-sonli Hukumat qarori bilan tasdiqlangan “Yo‘l harakati qoidalari”, shuningdek, Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks va boshqa normativ hujjatlar bilan belgilangan. Bu me’yorlar yo‘l harakati ishtirokchilarining harakati aniq, tartibli va xavfsiz bo‘lishini ta’minlashga qaratilgan. 1. Ustuvorlik prinsiplari Chorrahalarda harakatlanishda ustuvorlik — ya'ni, kim birinchi harakatlanishi mumkinligi qoidasi muhim ahamiyatga ega. Qoidalarga ko‘ra: Agar svetofor mavjud bo‘lsa, haydovchilar svetofor signallariga amal qilishi shart; https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 331 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Svetofor ishlamasa yoki mavjud bo‘lmasa, harakat yo‘l belgilari orqali tartibga solinadi; Belgi bo‘lmagan hollarda esa, “chap qo‘l qoidasiga” muvofiq, o‘ngdan kelayotgan transport vositasi ustuvor hisoblanadi (YHQning 13-bo‘limi). Misol uchun, Toshkent shahrida 2024-yilda qayd etilgan 3 500 dan ortiq chorrahadagi YTHlarning 60% dan ko‘pi ustuvorlikka amal qilmaslik natijasida yuz bergani qayd etilgan. 2. Burilish va to‘xtash tartibi Qoidalarga ko‘ra, har bir haydovchi burilishdan oldin tegishli signalni oldindan berishi, burilish chizig‘iga kirishda esa piyodalarga yo‘l berishi shart (YHQ 9.3- band). To‘xtash esa chorraha markazidan chetda amalga oshirilishi lozim. Amaliyotda esa, ko‘plab haydovchilar signal bermasdan burilish qiladi, bu esa ayniqsa mototsiklchilar va velosipedchilarga nisbatan xavfni oshiradi. 2023-yilda Farg‘ona viloyatida aynan burilishdagi noto‘g‘ri signal berish yoki uni butunlay unutish sababli 400 dan ortiq YTH qayd etilgan. 3. Piyodalar harakati Chorrahalarda piyodalar belgilangan piyodalar o‘tish joyidan, svetoforga yoki svetofor bo‘lmagan holatda yo‘l belgilariga rioya qilgan holda harakatlanishi shart. Piyoda harakati qoidalari YHQning 4-bo‘limida belgilangan. Biroq amalda, ayniqsa yirik shaharlarda, piyodalarning chorrahalarni belgilanmagan joylardan kesib o‘tishi, telefon bilan gaplashib harakatlanishi xavfli holatlarni keltirib chiqarmoqda. 2024-yilning birinchi yarmida Andijon shahrida piyodalar bilan bog‘liq 120 dan ortiq YTHlar chorrahalarda sodir bo‘lgan. 4. Svetofor va yo‘l belgilarining ahamiyati Svetofor signallariga amal qilish chorrahada intizomni ta'minlovchi asosiy vosita hisoblanadi. Ammo ayrim hududlarda svetoforlarning nosozligi yoki noto‘g‘ri sozlanishi sababli tartibsizliklar kuzatiladi. Masalan, Qashqadaryo viloyatining Kitob tumani markazida 2023-yilda 7 oy davomida ishlamagan svetofor sababli 14 ta YTH ro‘y bergan. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 332 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Shuningdek, ba’zi chorrahalarda belgilarning yo‘qligi, chalkash joylashtirilganligi ham harakatni murakkablashtirmoqda. Chorr