PLUNJER JUFTLIKLARINI TASHXISLASH

Аннотация

This article explores the diagnostic methods for plunger pairs, a critical component of diesel fuel supply systems. It discusses technical approaches to service maintenance, common wear factors, and the effectiveness of modern diagnostic tools used to evaluate plunger pair performance. Keywords:fuel system, plunger pair, diesel pump, service maintenance, technical diagnostics, wear assessment Hozirgi zamon dizel dvigatellarining samarali ishlashi, ekologik me’yorlarga mos yoqilg‘i sarfi va ekspluatatsion ishonchliligi asosan yoqilg‘i ta’minlash tizimining holatiga bog‘liqdir. Ushbu tizimning eng muhim va murakkab elementlaridan biri — https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 337 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 plunjer juftliklari bo‘lib, ular yoqilg‘ining aniq dozalanishini, yuqori bosimda purkashini va yonish kamerasiga yetkazilishini ta’minlaydi. Amaliyotda dizel dvigatellari qo‘llanilayotgan har xil transport vositalari va sanoat uskunalarining ekspluatatsion muddati oshgani sayin, plunjer juftliklarida tabiiy eskirish, abraziv zararlanish, korroziya va mexanik deformatsiyalar kuzatiladi. Bu esa dvigatelning kuchi pasayishiga, yoqilg‘i sarfining ortishiga, zararli gazlar chiqindisining ko‘payishiga va umumiy ishonchlilikning kamayishiga olib keladi. Shu bois, plunjer juftliklarini o‘z vaqtida diagnostika qilish, ularning ishga yaroqliligini baholash va zarur servis xizmatlarini amalga oshirish avtomobillar va texnikalarning uzluksiz va tejamkor ishlashini ta’minlaydi. Mazkur maqolada aynan plunjer juftliklarini tashxislash usullari, ularning texnik holatini baholash mezonlari, zamonaviy servis texnologiyalari va diagnostika vositalari yoritiladi. Bundan tashqari, ilg‘or xorijiy tajriba asosida tahlil va takliflar keltiriladi. 1. Yoqilg‘i ta’minlash tizimining umumiy tavsifi Dizel dvigatellari uchun yoqilg‘i ta’minlash tizimi — yoqilg‘ining bakdan tortib, purkagichlar orqali silindrlarga yetkazilishini ta’minlaydigan murakkab mexanik va gidravlik elementlar majmuasidir. U quyidagi asosiy qismlardan tashkil topgan: yoqilg‘i baklari, filtrlash tizimi (tozalash filtrlari), yoqilg‘i uzatish nasosi, yuqori bosimli yoqilg‘i nasosi (TNVD), purkagichlar, plunjer juftliklari. Shu elementlar orasida plunjer juftligi yuqori aniqlikdagi detaldir va u yoqilg‘ining siqilishi, dozalanishi hamda bosim ostida uzatilishini ta’minlaydi. 2. Plunjer juftligining tuzilishi va funksiyasi Plunjer juftligi ikki asosiy qismlardan iborat: Plunjer (harakatlanuvchi qisqa silindr) https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 338 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Gilza (tsilindr shaklidagi korpus) Ular yuqori aniqlikdagi yuzalar orqali tutashgan bo‘lib, ular orasidagi farq mikronlar bilan o‘lchanadi (odatda 1–3 mkm). Plunjer harakatlanganda gilza ichidagi yoqilg‘ini siqib chiqaradi va bu harakat yuqori bosim hosil qiladi. Plunjer juftliklarining optimal ishlashi quyidagi omillarga bog‘liq: geometrik aniqlik (diametrlar mosligi), sirtlarning silliqligi, qattiqlik darajasi, eskirishga chidamliligi, ishlab chiqaruvchining texnologik toleranslariga rioya etilishi. 3. Plunjer juftliklarini tashxislashning zarurati Yuqori harorat va bosimda ishlovchi plunjer juftliklari ekspluatatsiya davomida quyidagi muammolarga duch keladi: sirtlarning abraziv eskirishi (masalan, tozalanmagan yoqilg‘i sababli), korroziya (suv aralashmalari mavjudligida), nasos bosimi kamayishi (plunjer gilzadan bosim o‘tkaza olmaydi), yoqilg‘i oqishi (mikroyoriqlar natijasida). Bunday nosozliklarni aniqlash uchun tashxislash muhim: zarur bo‘lsa, plunjer juftligini almashtirish yoki qayta ishlash amalga oshiriladi; buzilish erta aniqlansa, dvigatelning umumiy ishdan chiqishining oldi olinadi. 4. Tashxislash usullari Bugungi kunda plunjer juftliklarini tashxislashda quyidagi usullardan foydalaniladi: Tashxis usuli Mazmuni Plunjer va gilza sirtidagi chizilishlar, yoriqlar va rang Vizual ko‘rik o‘zgarishini aniqlash Plunjer va gilza diametrlari o‘rtasidagi farqni aniqlash Mikrometrik o‘lchovlar (1–3 mkm aniqlikda) https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 339 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Tashxis usuli Mazmuni Nasos bosimiga nisbatan plunjerning bosim ushlash Gidravlik stendlarda sinov qobiliyatini tekshirish Kompyuterli diagnostika Elektron boshqaruv tizimlarida ishlovchi nasoslar (test-benches) uchun parametrik testlar 1. Amaliyotda uchraydigan muammolar O‘zbekistonning yirik transport vositalari parkida (ayniqsa, qishloq xo‘jaligi texnikalari, yuk avtomobillari, avtobuslar) dizel dvigatellari keng qo‘llaniladi. Shunga ko‘ra, plunjer juftliklari bilan bog‘liq nosozliklar keng tarqalgan muammo bo‘lib qolmoqda. Servis markazlari tomonidan qayd etilgan eng ko‘p uchraydigan muammolar quyidagilardan iborat: Bosim yo‘qotilishi — eskirgan yoki ishqalanish natijasida sirtlararo zichlik yo‘qoladi, natijada zarur bosim hosil bo‘lmay