TO‘G‘RI TO‘RTBURCHAK VA KVADRADNING PERIMETRI, MAYDONGA BOG‘LIQ MASALALAR YECHISHGA O‘RGATISH

Аннотация

Maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilariga o’rgatiladigan fazoviy geometrik figuralar va ularning turlari haqida ma’lumot beriladi. Fazoviy geometrik figuralarning yasalishi haqida aytilib o’tiladi. Kalit so’zlar: Boshlang’ich sinf o’quvchisi, maktab, o’qituvchi, geometrik figura,fazoviy figuralar. Boshlang’ich sinf o’quvchilari tegislikdagi geometrik figuralar bilan birga, fazoviy geometrik figuralarni ham o’rganadi. O’quvchilar boshlang’ich sinflarda fazoviy geometrik figuralarning yasalishini va uning qanday shaklda ekanligini o’rganadi. O’zlari ko’rgan narsalarni fazoviy geometrik figuralarga taqqoslaydi. Bu orqali o’quvchilar fazoviy geometrik figuralarni tegisliktagi geometrik figuralardan ajrata oladi. O’qituvchi o’quvchilarga figuralarni tushuntirganda misollardan foydalanib tushuntirishi kerak. 1-sinfda fazoviy geometrik figuralardan kub va sharni o’rganadi. O’qituvchi o’quvchilarga kub va sharlarni qo’l bilan ushlab ko’rsatib tushuntiradi. Kubni olti tarafi kvadrattan tuzulganini va uning barcha taraflari teng bo’lishini aytib o’tadi. Sharni dumoloq shaklda bo’lishini va u aylanaga o’xhab ketishi,lekin aylanani qo’lda ushlab bo’lmasligini sharni esa qo’l bilan ushlash mumkinligini aytib o’tadi. 1-sinf matematikasida quyidagicha masalalar bor: 1-masala. Nimalar shar va kubga o’xshaydi? Javob: kubik, sovg’a qutilari,archa o’yinchoqlari, yer sayyorasi, apelsin 2-masala Kublar soni-4 ta, sharlar soni-3 ta jami nechta figura bor? https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 373 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Yechimi: 4+3=7 Javob: 7 figura bor 3-masala 2 yashil kub, 3 ko’k kub, 4 sariq, 5 qizil kub bor. Jami nechta kub bor? Yechimi: 2+3+4+5=14 Javob: 14 kub bor. 2-sinflarda o’quvchilar silindr va konusni o’rganadi. O’qituvchi o’quvchilarga silindrni tushuntirganda silindrga o’xshash buyunlar orqali tushuntiradi. Kubni o’quvchilarga o’rgatganda kubga o’xshash buyumlar yordamida o’rgatadi. 2-sinfda geometrik figuralarga oid quyidagi masalalar berilgan. 1-masala Nimalar silindr va konusga o’xshaydi? Javob: Silindr- batareya, sham, qalam, bo’yoq qutilari Konus- muzqaymoq, sabzi, archa daraxti 2-sinf matematika darsligida fazoviy geometrik figuralarga oid shu misol bor. 2- sinf o’quvchilari faqatgina konus va silindrning qanday ekanligi va uning yasalishini o’rganib qo’yadi. 3-sinf o’quvchilari kuboid (Paralelopiped), piramida, konus, silindr kabi geometric figuralarni o’rganadi. Bularning ichida o’quvchilar kuboid va piramidani birinchi marta o’rganadi. 3-sinfda o’quvchilar koboidning to’g’ri to’rtburchakdan yasalganini va uning yasalishini o’rganadi. 3-sinf matematika darsligida o’quvchilar quyidagi misollarni o’rganadi. 1-masala Nimalar kuboidga o’xshaydi? Javob: Muzlatgich, gicht, karton quti 2-masala Nimalar piramidaga o’xshaydi? Javob: Misr piramidalari,kopilkalar https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 374 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini fazoviy geometrik figuralar bilan tanishtirishda, asosan ular uchun tushunarli va qiziqarli bo‘ladigan misollar va amaliy mashqlarni qo‘llash muhimdir. Quyida boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga fazoviy geometrik figuralarni o‘rgatish uchun bir nechta yondoshuvlar keltirilgan: 1. Fazoviy Geometrik Figuralar Nima? Fazoviy geometrik figuralar — bu uch o‘lchovli shakllardir, ya'ni ular uzunlik, kenglik va balandlikka ega. O‘quvchilarga ular haqida oddiy tushuntirish berish mumkin: Kub (kubik shakl) — burchaklari to‘g‘ri va barcha yuzalari teng kvadrat shaklida bo‘lgan uch o‘lchovli figura. Paralelopiped — qirralari parallel bo‘lgan va to‘g‘ri burchakli bo‘lmagan shakl. silindr — aylana shaklida bo‘lgan va balandligi bor figura. Konus — pastki qismini aylana shaklida boshlanib, yuqoriga qarab torayadigan figura. 2. Fazoviy Geometrik Figuralar Bilan Tanishtirish Yondoshuvlar 1) Vizual ko‘rsatmalar: Har bir fazoviy figura uchun maketlar yoki haqiqiy ob’ektlarni ko‘rsatish. Masalan, kubni shirinlik qutisi, sferani tennis to‘pi, konusni piramida deb tasvirlab, o‘quvchilarni figuralar bilan tanishtirish mumkin. 2) Interaktiv faoliyatlar: O‘quvchilarga turli geometrik figuralarni qurish yoki shakllarini topishda yordam berish. Bu, masalan, plastilin yoki karton yordamida figuralar yasash, yoki sinfdagi buyumlarni geometrik shakllar bilan solishtirish orqali amalga oshirilishi mumkin. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-71 375 Часть–7_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 3) Loyiha ishlar: O‘quvchilarni o‘zlari geometrik shakllarni o‘rganib, ularni tasvirlashga yoki kichik maketlar yasashga jalb qilish. Bu ularning tushunchalarini yanada mustahkamlashga yordam beradi. 3. Mashqlar va O‘yinlar Shaklni topish o‘yinlari: Sinfda yashirin shakllar bo‘lishi mumkin, va o‘quvchilarga ularni topish yoki tasvirlash so‘raladi. Shakllarni guruhlash: O‘quvchilarga turli figuralarni ko‘rsatib, ularni o‘xshash xususiyatlari