O’ZBEK TILI O’RGANUVCHILARI UCHUN INGLIZ TILI LEKSIKASINING MAXSUS XUSUSIYATLARI

Аннотация

This article investigates the role and communicative importance of lexical units among Uzbek-speaking learners of English. The study provides a comparative analysis of the structural and semantic features of the lexicons of English and Uzbek, highlighting both their similarities and distinctions. Particular attention is given to the common challenges encountered by native Uzbek speakers in acquiring English vocabulary. The paper also proposes effective methodological approaches to facilitate vocabulary acquisition and address lexical difficulties faced by learners. Keywords: lexis, lexicology, teaching methodology, learning process, dialect, terminology, lexicography, phraseological units. Аннотация: В статье рассматривается роль и коммуникативная значимость лексических единиц в процессе изучения английского языка учащимися, для которых узбекский является родным. Проведён сопоставительный анализ https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 363 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 лексических систем английского и узбекского языков, выявлены их структурные и семантические сходства и различия. Особое внимание уделяется основным трудностям, с которыми сталкиваются носители узбекского языка при освоении английской лексики. В статье также предложены эффективные методические подходы к преодолению лексических затруднений и улучшению процесса усвоения лексики. Ключевые слова: лексика, лексикология, методика преподавания, процесс изучения, диалект, терминология, лексикография, фразеологические единицы. Til tizimining eng muhim qatlamlaridan biri leksikadir. Leksika deganda, tilning lug‘aviy boyligi, ya’ni undagi barcha so‘zlar va barqaror iboralar tizimi tushuniladi. Leksika tarkibi doimiy o‘zgarishda bo‘lib, u tilning dinamik va evolyutsion xususiyatini aks ettiradi. Yangi ijtimoiy voqeliklar, texnologik taraqqiyot va madaniy jarayonlar natijasida tilda yangi so‘zlar paydo bo‘ladi, mavjud so‘zlarning esa ma’nosi kengayadi, torayadi yoki mutlaqo o‘zgaradi. Shu jihatdan olganda, leksika bu faqat so‘zlar yig‘indisi emas, balki u til vositasida inson tafakkuri, madaniyati va dunyoqarashining ifodasidir. Til o‘rganuvchilar, ayniqsa o‘zbek tilida so‘zlashuvchi auditoriya uchun, ingliz tili leksikasidagi bu harakatlilik va murakkablik jiddiy o‘rganishni talab qiladi. Ushbu murakkab tizimni ilmiy asosda o‘rganish bilan leksikologiya shug‘ullanadi. Leksikologiya bu muayyan tilning leksik tarkibini, so‘zlarning semantik mazmunini, ularning shakl va ma’no jihatidan o‘zaro munosabatini, kontekstda qo‘llanilish imkoniyatlarini tahlil qiluvchi tilshunoslik sohasi hisoblanadi. Leksikologik yondashuv orqali so‘zlar faqat individual birlik sifatida emas, balki ular orasidagi semantik aloqalar, sinonimiya, antonimiya, polisemiya kabi hodisalar orqali o‘rganiladi. Bu esa o‘quvchining ingliz tilidagi so‘zlarni chuqurroq tushunishiga, ularni to‘g‘ri kontekstda qo‘llay olishiga xizmat qiladi. Leksikologiya bevosita leksikografiya (lug‘atlar tuzish nazariyasi), frazeologiya (barqaror iboralar tizimi), semantika (so‘z ma’nolarining tahlili), stilistika (so‘zlarning uslubiy funktsiyasi) va etimologiya (so‘zlarning kelib chiqishi) kabi boshqa https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 364 Часть–3_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 tilshunoslik yo‘nalishlari bilan chambarchas bog‘liq. Mazkur fanlarning birgalikdagi tahlili ingliz tilini o‘zlashtirayotgan o‘zbek tilidagi o‘quvchilar uchun leksikani mukammal tushunish, qo‘llash va madaniy tafovutlarni anglash imkonini beradi. Ingliz tilini o‘zlashtirish jarayonida o‘qitish metodikasi muhim didaktik asos hisoblanadi. Bu metodika til o‘rganuvchilarning psixologik xususiyatlarini, ularning ona tilining tuzilishini, hamda maqsad til ( ingliz tili) leksikasining o‘ziga xosliklarini inobatga olgan holda ishlab chiqiladi. Xususan, o‘zbek tilida so‘zlashuvchi o‘quvchilar uchun inglizcha leksik birliklarni egallashda vizual-kontekstual usullar, interaktiv mashg‘ulotlar, kontrastiv tahlil asosidagi yondashuvlar eng samarali metodlar sirasiga kiradi. Til o‘rganish bu murakkab va ko‘p bosqichli jarayon bo‘lib, unda fonetika, leksika, grammatika, va madaniy kontekst integratsiyalashgan holda o‘zlashtiriladi. O‘zbek tilida erkin muloqot qiluvchi o‘quvchilar uchun ingliz tili leksikasini o‘rganish jarayoni, avvalo, so‘z ma’nolarining aniqligini anglash, sinonim-antonymik farqlarni tushunish va kontekstual qo‘llanilishini amaliyotda qo‘llash bosqichlarini qamrab oladi. Jarayonni samarali tashkil qilishda individual yondashuv va bosqichma-bosqich o‘rgatish usullari muhim ahamiyat kasb etadi. Ingliz tili ko‘plab mintaqaviy va ijtimoiy dialektlarga ega bo‘lib, bu holat til o‘rganuvchilarning leksikani tushunish va o‘zlashtirish jarayoniga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, “truck” (Amerika inglizchasi) va “lorry” (Britaniya inglizchasi) kabi leksik farqlar o‘zbek tilida bitta umumiy so‘z bilan ifodalanadi. Shunday holatlarda dia