XITOY XALQ RESPUBLIKASI BILAN SAVDO-IQTISODIY ALOQALARINING KENGAYISHI VA UNING MAMLAKATIMIZ IQTISODIYOTIGA TA'SIRI;

Аннотация

The following article analyzes the development of the Chinese economy, its advantages, its role in the industry and the world market, and some macroeconomic indicators. At the same time, it discusses the trade and economic relations between the Republic of China and our country. Keywords: Economy, trade, export, import, industry, macroeconomic indicators. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 33 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Hozirgi vaqtda Xitoy xalq respublikasi dunyodagi eng aholisi ko’p va maydoni jihatidam eng yirik davlatlardan biri va rivojlanayotgan mamlakat hisoblanadi. Xitoy aholisi 2023-yilda 1 453 000 000 kishiga yetdi, maydoni esa 9,6mln kvadrat kilometr. Nominal YaIM miqdori $17.701 trln bo’lib dunyoda ikkinchi o’rinda, aholi jon boshiga to’g’ri keladigan miqdor esa $ 12541 va 71- o’rinda turadi. Xitoy YaIM tarmoqlar bo’yicha qaraydigan bo’lsak: Qishloq xo’jaligi 7.3%, Sanoat 39.9% va Xizmatlar sohasi 52.8% ni tashkil etadi. Xitoy iqtisodiyoti soʻnggi 30 yil davomida barqaror oʻsib bormoqda. 21-asr boshida Xitoy sanoat ishlab chiqarishi boʻyicha dunyodagi eng yirik sanoat qudrati, shuningdek, kosmik va yadroviy davlat — koʻmir, temir, marganets, qoʻrgʻoshin-rux, surma va volfram qazib olish boʻyicha dunyodagi eng yirik davlatdir. rudalar, shuningdek, yogʻoch ishlab chiqarish boʻyicha oldingi qatorda. Xitoyda ham sezilarli darajada neft, gaz va uran qazib olinadi. Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlik faol o‘sish davrini boshdan kechirmoqda, u savdo aylanmasining ortishi, salmoqli sarmoyalar va qo‘shma loyihalar sonining ko‘payishi bilan tavsiflanadi. Xitoy kompaniyalari O‘zbekiston iqtisodiyotiga faol sarmoya kiritmoqda, bu esa Xitoyning mintaqadagi yetakchi savdo hamkorlari va eng yirik investorlaridan biri sifatidagi mavqeini mustahkamlamoqda. Iqtisodiy almashinuvning kuchayishi Xitoyning Markaziy Osiyodagi siyosiy ta’sirining kuchayishi bilan hamroh bo’lishi mumkin, bu esa har ikki davlat uchun strategik sheriklik munosabatlarida yangi istiqbollar va muammolarni ochib beradi. Xitoyning savdo siyosati global iqtisodiyotni shakllantirishda markaziy rol o’ynaydi va mamlakatni rivojlanayotgan iqtisodiy va geosiyosiy landshaftlar sharoitida muhim o’yinchi sifatida joylashtiradi. Dunyoning ikkinchi yirik iqtisodiyoti sifatida Xitoy tez savdo o’sishini saqlab qoldi. 2022-yilda eksport 3,5 trillion dollardan oshadi, import esa 2,7 trillion dollarni tashkil etadi. Ushbu mustahkam savdo Xitoyni ko’plab global iqtisodlar, xususan, AQSh, Yevropa Ittifoqi va Osiyodagi yaqin davlatlar uchun asosiy savdo sherigiga aylantiradi. Xitoy importni diversifikatsiya qilish va mahalliy ishlab chiqarishga e’tibor qaratishga o’tganiga qaramay, 2023-yilda savdo nomutanosibligi 292 milliard yevrodan oshgan Yevropa Ittifoqi kabi asosiy mintaqalar https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 34 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 bilan savdo profitsitini saqlab turibdi. Xitoyning savdo strategiyasi an’anaviy ravishda iqtisodiy o’sishga erishish uchun ishlab chiqarish imkoniyatlaridan foydalanishga qaratilgan, ammo so’nggi tendensiyalar o’z-o’ziga ishonch, texnologik innovatsiyalar va barqaror amaliyotlarni ta’kidlaydigan siyosatga o’tishni taklif qilmoqda. O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy va moliyaviy munosabatlar barqaror o‘sish sur’atini ko‘rsatmoqda. 2022-yil oxiriga kelib mamlakatlar o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 20 foizga o‘sib, rekord darajadagi 9 milliard dollarga yetdi. 2023-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston tashqi savdosining 21,9 foizi, eksportning 10,1 foizi va importning 29,5 foizi Xitoy hissasiga to‘g‘ri keldi. Bundan tashqari, Xitoy sarmoyasining sezilarli o’sishi kuzatildi. 2017-yildan buyon ularning hajmi 5 barobar oshib, 11 milliard dollarga yetdi. 2022-yilda Xitoyning 2,2 milliard dollar sarmoyasi o‘zlashtirildi. 2023-yilda mamlakatlar o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 51,5 foizga o‘sib, 13,7 milliard dollarni tashkil etdi, shundan eksport 2,5 milliard dollar, import esa 11,3 milliard dollarni tashkil etdi. Oxirgi besh yil ichida (2019-yildan 2024-yilgacha) O‘zbekistonda Xitoy bilan hamkorlikda tuzilgan qo‘shma korxonalar soni uch barobarga oshdi. Umuman olganda, O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi ikki barobarga oshib, 2023-yilda 14 milliard dollarni tashkil etdi. Xitoyda bozor iqtisodiyotini yaratish Kommunistik partiya rahbarligida besh yillik rejalar asosida amalga oshirilmoqda. Iqtisodiyot xilmaxillikni saqlaydi. Tszyan Szemin davrida davlat korxonalari uchun “chet elga chiqish” davlat strategiyasi eʼlon qilindi va uni amalga oshirish uchun qulay sharoitlar 2001-yilda mamlakat JSTga aʼzo boʻlganidan keyin yaratildi. 2024-yilning birinchi choragida O‘zbekistonga xorijiy sarmoya kiritish bo‘yicha Xitoy yetakchilikni saqlab turibdi. 2023-yil oxirida Xitoy mamlakat iqtisodiyotiga eng yirik sarmoyador bo‘lib qoldi. Statistika agentligi maʼ