BOSHLANG’ICH SINFLARDA JONLI TABIAT BURCHAGINI YARATISH.

Аннотация

This paper explores the content, significance, and pedagogical foundations of creating a nature corner in primary school classrooms. It highlights the https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 44 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 importance of fostering students’ interest in natural sciences, love for nature, ecological awareness, and observational skills. The study examines the stages of setting up a nature corner, the materials used, and methods for integrating it into the learning process. Enriched with practical recommendations, the work serves as a useful methodological guide for primary school teachers. Key words: Nature corner,primary school,ecological education,love for nature,practical activities,didactic materials,observational skills Zamonaviy ta'lim tizimida o'quvchilarni tabiat bilan yaqindan tanishtirishning ahamiyati tobora ortib bormoqda.Ayniqsa, boshlang'ich sinf yoshidagi bolalarda tabiatga muhabbat va hurmat tuyg'ularini shakllantirish kelajakda ekologik ongga ega bo'lgan shaxslarni tarbiyalash uchun muhim asos yaratadi. Jonli tabiat burchagi - bu maktab ichida tashkil etiladigan maxsus joy bo'lib, u yerda turli xil o'simliklar va hayvonlar parvarish qilinadi.Bu muhit o'quvchilarga tabiatni bevosita kuzatish, unga g'amxo'rlik qilish va tabiat qonuniyatlarini amaliy yo'l bilan o'rganish imkonini beradi.[1] Tadqiqotning maqsadi boshlang'ich sinflarda jonli tabiat burchagini yaratish va uni pedagogik jarayonda samarali qo'llash metodikasini ishlab chiqishdan iborat.[2] Tadqiqot 2023-2024 o'quv yilida Toshkent shahrining 5 ta boshlang'ich maktabida olib borildi. Tadqiqotda quyidagi metodlar qo'llanildi: Nazariy metodlar:Ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish Mavjud tajribalarni umumlashtirish Pedagogik hujjatlarni o'rganish Empirik metodlar:Pedagogik kuzatuv (6 oy davomida) Anketasozlik (o'quvchilar va o'qituvchilar bilan) Tajriba-sinov ishi[3] Statistik tahlil Tadqiqot namunasi:240 nafar 1-4 sinf o'quvchilari 15 nafar boshlang'ich sinf o'qituvchilari 5 ta maktab (tajriba va nazorat guruhlari) https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 45 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Baholash mezonlari:O'quvchilarning tabiatga qiziqishi darajasi Ekologik bilim va ko'nikmalar Mas'uliyat tuyg'usi rivojlanishi Faollik darajasi Jonli tabiat burchagini tashkil etish tamoyillari[4] Tadqiqot davomida jonli tabiat burchagini muvaffaqiyatli tashkil etish uchun quyidagi asosiy tamoyillar aniqlandi: Xavfsizlik tamoyili: Barcha o'simlik va hayvonlar bolalar uchun xavfsiz bo'lishi kerak. Zaharli o'simliklar, tishlash yoki tirmalash xavfi bor hayvonlar qo'llanilmaydi[5] Pedagogik maqsadga muvofiqlik: Tanlangan obyektlar dars dasturi bilan bog'liq bo'lib, o'quv maqsadlariga xizmat qilishi kerak. Parvarish qilish imkoniyati:O'quvchilar yoshiga mos kelgan, oson parvarish qilinadigan jonzotlar tanlanadi[6]. Optimal tarkib Tajriba asosida quyidagi tarkib eng samarali ekanligi aniqlandi: O'simliklar (70% hajm):Xona o'simliklari: begoniya, geran', fikus, xlorofitum Mayda sabzavotlar: ko'katlar, rediska, piyoz Gul o'simliklari: petuniya, tagetes, balsamin Hayvonlar (30% hajm):Akvarium baliqlari: guppi, neoncular Qafasdagi qushlar: kanareyka, to'ti Kichik kemiruvchilar: hamster (ixtiyoriy) O'quvchilar rivojlanishiga ta'siri[7] Kognitiv rivojlanish:Tabiat fanlariga qiziqish 45% dan 76% ga oshdi Ekologik bilimlar 52% dan 81% ga yaxshilandi Kuzatuvchanlik qobiliyati 67% ga oshdi Affektiv rivojlanish:Tabiatga muhabbat tuyg'usi 89% o'quvchilarda kuchaydi Mas'uliyat hissi 78% bolalarda rivojlandi Hamdardlik tuyg'usi 85% da shakllanadi. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 46 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Amaliy ko'nikmalar 73% yaxshilandi Nozik motorika 65% rivojlandi Koordinatsiya qobiliyati oshdi Faollik darajasi: O'quvchilarning tabiat burchagidagi faoliyat darajasi: Kundalik parvarish: 85% o'quvchilar Kuzatuv jurnali yuritish: 72% Yangi g'oyalar berish: 68% Boshqalarga o'rgatish: 55% O'qituvchilar fikri:Anketasozlik natijalari bo'yicha o'qituvchilarning 93% i jonli tabiat burchagini pedagogik jihatdan samarali deb baholadi. Asosiy ijobiy tomonlar: Darslarni qiziqarli o'tkazish imkoniyati O'quvchilarning mustaqil faoliyatini rag'batlantirish Nazariy bilimlarni amaliyotda qo'llash Olingan natijalar xorijiy tadqiqotchilar natijalari bilan mos keladi. Masalan, Cornell va Kalvaitis (2014) o'z ishlarida tabiat bilan bevosita aloqaning bolalar rivojlanishiga ijobiy ta'sirini ko'rsatgan.[8] Bizning tadqiqotimiz shuni ko'rsatdiki, jonli tabiat burchagi nafaqat bilim berish, balki tarbiyaviy ahamiyatga ham ega. [9]O'quvchilar jonzotlarga g'amxo'rlik qilish orqali mas'uliyat, mehnatsevarlik, sabr-toqat kabi fazilatlarni egallaydilar. Shu bilan birga, ba'zi qiyinchiliklar ham aniqlandi: Dastlabki tashkil etish xarajatlari Kundalik parvarish uchun vaqt talab qilish O'qituvchilarning qo'shimc