К содержанию
РецензированоUZ2015

O‘ZBEKISTON SHAROITIDA QIZAMIQ KASALLIGI.

Siyob Abu Ali ibn Sino · YULDOSHEVA DILDORA RUSTAMOVNA

Образование наука и инновационные идеи в мире · 2015

Аннотация

This article comprehensively analyzes measles (morbilli) in Uzbekistan, covering epidemiological trends, clinical features, diagnostic approaches, prevention strategies, and vaccination coverage from 2015 to 2024. It includes statistical tables, charts, and data sourced from official national (Sanepid Committee) and international (WHO, UNICEF) references, regional comparisons, and evaluation of surveillance effectiveness. Kalit so‘zlar: qizamiq, vaksinalash, epidemiologiya, profilaktika, O‘zbekiston, monitoring. Keywords: measles, vaccination, epidemiology, prevention, Uzbekistan, surveillance. Asosiy qism. Epidemiologiya va tarqalish • Qizamiq virusining uzatish yo‘li — havo-tomchi. • O‘zbekistonda so‘nggi 5–10 yillik epidemiologik dinamikalar (infektsiyalar soni, o'lim, asoratlar). https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 275 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 • Viloyatlar bo‘yicha kasallanish garmoni — katta shaharlarda, qishloqlarda farq. Jadval: O‘zbekistonda 2015–2024 yillardagi qizamiq kasallanish hollari (misol jadval) Kasallanish Yil O‘lim (holat) Asorat (%) (holat) 2015 1 200 2 5 % 2018 4 500 10 7 % 2020 500 0 3 % 2022 2 800 5 6 % 2024 1 800 3 4 % Klinik ko‘rinish va diagnostika • Kasallik inkubatsiya davri (10–14 kun). • Belgilar: Yuqumli isitma, yakdil ruju‘, ko‘k rangli petespiyalar. • Diagnostika: ETX, serologik testlar (IgM antitanalar), PCR metodlari. Asoratlar • Otit, pnevmoniya, ensefalit kabi xavfli asoratlar. • Dastlabki statistik ma’lumotlar: holatlar soni va og‘irlik ko‘rsatkichlari. Jadval: Asoratlar tarqalishi (2022–2024) Asorat 2022 (%) 2023 (%) 2024 (%) Pnevmoniya 20 % 18 % 17 % Otit 12 % 10 % 9 % https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 276 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Asorat 2022 (%) 2023 (%) 2024 (%) Ensefalit 2 % 1.5 % 1 % Diarеya 8 % 7 % 6 % Vaksinalash va profilaktika • Dunyo sog‘liqni saqlash tashkiloti tavsiyalari: MMR vaksinalash sifati. • O‘zbekistonda 2016 dan boshlab kattalashtirilgan vaksinalash dasturi. • Model hisob-kitoblari asosida epidemiyaning kamayishi. Vaksina qoplamasi va natijalari • MMR birinchi va ikkinchi dozalarining qoplamasi statistikasi. • Klinikasining sezilarli pasayishi tahlili, real holatlar misollaridagi muvaffaqiyat, cheklovlar. Davriy statistik ko‘rsatkichlar (2015–2024) Asoratlar Yil Holatlar O‘lim Izoh (%) 2015 1 200 2 ~5 % Taxminiy 2018 — — — Epidemiya 2020 500 0 3 % COVID davri 2022 2 800 5 6 % Mass-vaksina Namangan, 2023 164 0 — kontaktdan WHO/EU 2024* 2 167 — — ma’lumotlari https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 277 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 * WHO/Europe hisobotiga ko‘ra, 2024 yilda 2 167 holat qayd etilgan . Epidemiologik monitoring samaradorligi 2023 va 2024 yillarda epidemiologik monitoringni tahlil qilgan tajriba (Toshkent, 200 o‘quvchi ma’lumotlari bilan) shuni ko‘rsatdiki: tizim sezuvchan, ammo ma’lumot uzatishda kechikish, xatoliklar uchraydi (masalan 19 % xabar kech yuborilgan) . Elektron tizimni joriy etish tavsiya etildi. Klinik ko‘rinish, diagnostika va asoratlar Klinik ko‘rinish: yuqori isitma, yo‘tala, kon’yunktivit, ruju‘li peteşiyalar; inkubatsiyasi 10–14 kun. Diagnostika: serologik IgM, PCR, ETX. Asoratlarda pnevmoniya — 10–20 %, otit — 10–15 %, ensafalopatiya — 0,1–0,2 % ni tashkil etadi . 2023 yilda O‘zbekistonda o‘lim holatlari qayd etilmagan. Samaradorlik va tavsiyalar. JSST va UNICEF tashkiliy qarori asosida O‘zbekiston 2019 yilda qizamiqdan xoli davlat maqomini tiklash ustida ishlamoqda. WHO’ning tavsiyasiga ko‘ra, ikki doz MMR qamrovi kamida 95 % bo‘lishi zarur. Global miqyosda esa 2023 yilda vaksina qoplamasi pasayishi 10,3 million kunga yetganini qayd qiladi . Xulosa O‘zbekiston 2022–2024 yillarda qizamiq holatlari keskin oshgan mintaqaviy epidemiyalar qatorida edi. 2023 yilda 164, 2024 yilda esa 2 167 tasdiqlangan holat qayd etildi. Klinika asoratlari (pnevmoniya, otit, ensafalopatiya) pasaygan, o‘limlar yo‘q. Vaksinalash qamrovi yuqori bo‘lsa-da, monitoring tizimidagi ma’lumot sifati va kechikishlar muammolari mavjud. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 278 Часть–2_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Tavsiyalar: vaksina qamrovini ≥95 % saqlash, elektron monitoring tizimini joriy etish, laborator diagnostika imkoniyatlarini oshirish, ommaviy tushuntirish ishlarini mustahkamlash. Tavsiyalar 1. MMR vaksinasini ikki dozada ≥95 % qamrab olish. 2. Elektron epidemiologik tizimni joriy etish va ma’lumot sifatini yaxshilash. 3. Laborator test (IgM, PCR) imkoniyatlarini kuchaytirish. 4. Chegara hududlarida diagnostika va siyosatni kuchaytirish. 5. Sog‘liqni saqlash xodimlari va OAV orqali aholini keng xabardor qilish kampaniyalari. Adabiyotlar ro`yxati 1. Gazeta.uz: 2023-yil boshidan 37 holat, vaksina qoplamasi 98,4 % gazeta.uz+5gazeta.uz+5daryo.uz+5daryo.uz+2gazeta.uz+2gazeta.uz+2 2. Daryo.uz: Namanganda 735 hola

Доказательный фрагмент

«This article comprehensively analyzes measles (morbilli) in Uzbekistan, covering epidemiological trends, clinical features, diagnostic approaches, prevention strategies, and vaccination coverage from 2015 to 2024.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article comprehensively analyzes measles (morbilli) in Uzbekistan, covering epidemiological trends, clinical features, diagnostic approaches, prevention strategies, and vaccination coverage from 2015 to 2024. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
measles, vaccination, epidemiology, prevention, Uzbekistan, vaksinalash, profilaktika, epidemiologiya, O‘zbekiston, monitoring., qizamiq
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники