К содержанию
РецензированоUZ2026

XIRURGIK KASALLIKLARIDA QANDLI DIABET PROFILAKTIKASI

Yaxshiboyev Baxtiyor

Образование наука и инновационные идеи в мире · 2026

Аннотация

Xirurgik kasalliklar– bu metabolik jarayonlarning noto'g'ri ishlashi bo'lib, u insulin darajasining pasayishi va qonda shakar miqdorining oshishi tufayli yuzaga keladi. Kasallik surunkali bo'lib, ko'pincha kuchayib borish xavfi mavjud. Xirurgik kasalliklartufayli kelib chiqqan holatlar o'limga olib kelishi mumkin. Kalit so‘z: giperglikemik,gipoglikemik,insulin,diabed. Kirish: Xirurgik kasalliklar– bu metabolik jarayonlarning noto'g'ri ishlashi bo'lib, u insulin darajasining pasayishi va qonda shakar miqdorining oshishi tufayli yuzaga keladi. Kasallik surunkali bo'lib, ko'pincha kuchayib borish xavfi mavjud. Xirurgik kasalliklartufayli kelib chiqqan holatlar o'limga olib kelishi mumkin (bu giperglikemik va gipoglikemik koma). Statistik ma'lumotlarga ko'ra, xirurgik kasalliklarkasalligi metabolizm buzilishi tufayli yuzaga keladigan ikkinchi eng keng tarqalgan kasallikdir (semizlik birinchi o'rinda). Dunyo miqyosida diabet aholining o'ndan birida tashxis qilinadi. Kasallik belgilarsiz kechishi mumkinligini hisobga olgan holda, olimlar aslida diabet bilan og'rigan bemorlarning ulushi ancha yuqori deb taxmin qilishadi. Insulinning ahamiyati - Xirurgik kasalliklarinsulin yetishmovchiligi tufayli yuzaga keladi. Oqsil, uglevod va yog` almashinuvidagi buzilishlar bu kasallikka xosdir. Uglevodlar almashinuvida ishtirok etadigan insulin jigarda glikogenning parchalanishi, sintezi va ishlatilishini ta'minlaydi, shuningdek, uglevod birikmalarining parchalanishini oldini oladi. Oqsil almashinuvi jarayonida insulin oqsil va nuklein kislotalarni sintez qila boshlaydi, birinchisining parchalanishiga yo'l qo'ymaydi. Insulinning yog 'almashinuviga ta'siri shundaki, u glyukozaning gepatositlarga kirish tezligini oshiradi, energiya hujayra jarayonlarini ishga tushiradi, yog'larning https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 127 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 parchalanishini sekinlashtiradi va yog' kislotalari sintezini yaxshilaydi. Agar insulin yetarli bo'lmasa, natriy hujayralarga kira olmaydi. Asosiy qism: Kasallikning shakllari Qandli diabetning og'irligi jihatidan yengil, o'rtacha va og'ir bo`lishi mumkin. Ushbu kasallikning to'rtta asosiy klinik shakli mavjud: -1-tip xirurgik kasalliklar(insulinga bog'liq). 35 yoshgacha bo'lgan odamlarda va yosh bolalarda uchraydi. Insulinning tabiiy ishlab chiqarilishi butunlay to'xtaydi, shuning uchun uni doimiy ravishda inyeksiya orqali yuborib turiladi. -2-tip xirurgik kasalliklar(insulinga bog'liq bo'lmagan). U qirq va ellik yoshdan oshgan odamlarda uchraydi, uning paydo bo'lishining sababi to'qimalarning insulinga anormal sezgirligidir. Bunday diabetda shakarning o`zlashtirilishi qiyin kechadi, insulinni inyeksiya orqali yuborish talab qilinmaydi. -Simptomatik (ikkilamchi) qandli diabet. Boshqa kasallik tufayli paydo bo'ladi (masalan, oshqozon osti bezi kasalliklari). Shuningdek, dori-darmonlarni uzoq muddat qo'llash, genetik patologiyalar tufayli ham yuzaga kelishi mumkin. -Bolalik davrida noto'g'ri ovqatlanish tufayli yuzaga kelgan qandli diabet. Ko'pincha tropik mintaqalarda yashaydigan odamlarda uchraydi. Bundan tashqari, ayollarda homiladorlik davrida yuzaga kelovchi gestasion qandli diabetni ajratish mumkin. Qondagi glyukoza miqdori darajasiga qarab quyidagicha tasniflanadi: -Kompensatsion xirurgik kasalliklar- bemor sog'lig'idan shikoyat qilmaydi, och qoringa qondagi shakar darajasi 4 mmol/l dan oshmaydi, kun davomida esa 9 mmol/l dan oshmaydi. -Subkompensatsion xirurgik kasalliklar- alomatlar paydo bo'lmaydi va qonda shakar darajasi 8 dan 11 mmol/l gacha bo`ladi. -Dekompensatsion xirurgik kasalliklar- bemor sog'lig'ining yomonligidan shikoyat qiladi, kasallik belgilari aniqlanadi, qondagi glyukoza darajasi 11 mmol/l dan yuqori. https://scientific-jl.org/obr Выпуск журнала №-72 128 Часть–1_ июня–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181- 3187 Diabetologiya jurnalida yozilishicha, nonushtaga suli yormasidan tayyorlangan bo‘tqa yoki kuniga boshqa donli mahsulotdan 10 gr iste’mol qilish qandli diabetga chalinish xavfining 25 foizga kamayishiga sabab bo‘lishi mumkin. Grek yong‘og‘i Tadqiqotchilarning ta’kidlashiga qaraganda, uch oy davomida har kuni grek yong‘og‘i iste’mol qilgan insonlar tomirlarining ahvoli yaxshilanib, “yomon” xolesterin miqdori kamayadi. Ushbu ko‘rsatkichlar nafaqat qon-tomir kasalliklarining oldi olinishi, balki ikkinchi turdagi qandli diabetga chalinish xavfi kamayishini bildiradi Banan, kartoshka va pomidor Ushbu mahsulotlarning barchasi kaliyga boy. Organizmda kaliy yetishmasligi yurak va buyrak kasalliklari va ikkinchi turdagi qandli diabetga olib keladi. Biroq bir narsani yodda tutish kerak, kaliyning me’yoridan ortig‘i ham tanqisligi singari salomatlikda muammolar keltirib chiqarishi mumkin. Kuniga ikki-uch marta ovqatlanish Chexiyalik olimlarning ta’kidlashiga qaraganda, qandli diabetning profilaktikasi uchun kuniga bir necha marta ovqatlanish, bir yoki ikki martalik tanovuldan ko‘ra kam

Доказательный фрагмент

«Xirurgik kasalliklar– bu metabolik jarayonlarning noto'g'ri ishlashi bo'lib, u insulin darajasining pasayishi va qonda shakar miqdorining oshishi tufayli yuzaga keladi.»

Образец извлечения

Демо-превью

Xirurgik kasalliklar– bu metabolik jarayonlarning noto'g'ri ishlashi bo'lib, u insulin darajasining pasayishi va qonda shakar miqdorining oshishi tufayli yuzaga keladi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
gipoglikemik, diabed., giperglikemik, insulin
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники