Тенденция промышленного развития Самаркандской области и ее статистический анализ

Аннотация

This article describes in detail the development trends of industrial sectors of Samarkand region, the components of the industry and their share in regional industry, the state and structure of production. In addition, an in-depth statistical analysis of the dynamics of industrial products, consumer goods and their growth rates per capita in the region. Also, on the basis of statistical analysis of the regional industry, proposals for its further development have been developed. Key words: industrial sector, industrial products, consumer goods, growth trends, gross regional product, statistical analysis. Кириш Глобаллашув шароитида иқтисодиётнинг асосий тармоғи ҳисобланган саноатда туб таркибий ўзгаришларни амалга ошириш, инновацион омиллар ролини янада ошириш, ишлаб чиқариш жараёнларидаги харажатларни қисқартириш, юқори технологияли маҳсулотларни диверсификациялаш, ҳамда замонавий технологияларга асосланган ишлаб чиқариш объектларини барпо этиш устувор аҳамият касб этмоқда. Республиканинг барча ҳудудларида саноат ишлаб чиқаришини ташкил этиш, ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришни чуқурлаштириш, шунингдек, маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг экспорт салоҳиятини оширишга қаратилган кенг қамровли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Албатта, ушбу ислоҳотларнинг самарасини ошириш ва саноатни ривожлантиришнинг истиқболли стратегияларини ишлаб чиқиш илмий ёндашувлар асосида эришилади. Айниқса, мезодаражада иқтисодий кўрсаткичларни таҳлил қилиш ва прогнозлаш асосида ҳудуд иқтисодиётини бошқаришнинг бозор механизмларини жорий этиш, реал секторлар ҳолати, ички ва ташқи бозорлар конъюнктураси, глобал 5/2021 (№ 00055) http://iqtisodiyot.tsue.uz 187 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2021 yil ва минтақавий иқтисодий ривожланиш тенденциялари билан боғлиқ ҳолда тармоқларни ривожлантириш стратегиялари ишлаб чиқилади. Бугунги кунда иқтисодий жараёнларни таҳлил қилиш ва ҳолатини баҳолашнинг замонавий индикаторларини ишлаб чиқиш ҳамда илмий натижалардан самарали фойдаланиш бўйича амалиётда қатор муаммолар мавжуд. Шу боис, мамлакатимизда статистика маълумотларининг сифати ва ишончлилигини ошириш борасида тизимли ишлар амалга оширилиб, бўлиб ўтаётган ижтимоий-иқтисодий жараёнларни, жумладан халқаро ташкилотларнинг махсус нашрлари ва маълумотлар базаларида холис ва ишончли акс эттиришни таъминлаш чоралари кўрилмоқда. Хусусан, Ўзбeкистон Рeспубликаси Прeзидeнтининг 2020 йил 3 августдаги “Ўзбeкистон Рeспубликасининг миллий статистика тизимини янада такомиллаштириш ва ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-4796- сон қарори [1] қабул қилинганлиги айнан шу каби муаммоларни ечиш бўйича қилинаётган амалий ҳаракатларнинг янги босқичи бўлди, десак муболоға бўлмайди. Мамлакатнинг барқарор ижтимоий-иқтисодий ривожланиши учун иқтисодиёт, хусусан ҳудудий саноат тармоқларининг ривожланиш тенденцияларини чуқур ўрганиш ва статистик таҳлил қилиш асосида уни янада ривожлантириш бўйича илмий асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш зарурияти ошиб бормоқда. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Саноатнинг ривожланиш тенденцияларини статистик таҳлил қилиш ва уни барқарор ривожлантиришнинг янги йўналишларини илмий асослаш борасида қатор илмий изланишлар олиб борилмоқда. Жумладан, иқтисодиёт базавий тармоқлари ривожланиши ва ҳудудий инновацион лойиҳаларни таҳлил қилиш бўйича Б.Б. Беркинов [2], ҳудудларда саноат маҳсулотини ишлаб чиқариш ҳажми, улуши, ўсиш динамикаси, ҳудудларда аҳоли жон бошига ишлаб чиқарилган саноат маҳсулоти, ўсиш динамикаси ҳудудлараро ва республика кўрсаткичлари билан қиёсий таҳлиллар ва ҳудудлар бўйича устувор вазифалар бўйича Б.Б. Салимов [3] илмий тадқиқот олиб борган. Шуннингдек, Н. Махмудов, А. Қосимов [4] ва С. Хомидовлар [5] саноат тармоқлари иқтисодий салоҳиятини баҳолаш кўрсаткичлари ва мезонларини янада такомиллаштириш, ривожланиш тенденциясига омиллар таъсирини ва ишлаб чиқариш жараёнларини моделлаштириш бўйича тадқиқотларни амалга оширган. Бундан ташқари, техник ва технологик янгилаш асосида саноат корхоналарини ривожлантиришнинг методологик жиҳатларини А.У. Бурханов [6] ҳамда саноат тармоқларининг ривожланиш истиқболларини статистик ўрганишни В.В. Глинский, Л.К. Серга, Ю.Н. Исмайылова ва К.А. Зайковлар [7] тадқиқ этган. Хорижий олимлардан Sunita Chitkara ва Charvi Nagpal [8] ишлаб чиқариш секторлари ривожланиши ва жамоат инфратузилмаси ўртасидаги боғлиқликнинг рақамли таҳлилини амалга оширган бўлса, Shyam Upadhyaya ва Petra Kynclova [9] “Big Data”нинг долзарблиги ва саноат статистикасига таъсирини тадқиқ этган. Саноат ривожланишини белгиловчи омиллар таҳлили бўйича Z. Maroof, S. Hussain, M. Jawad, M. Nazлар [10] ҳамда G.A. Fuentes Barrera, X.G. Durany, J.R. Pons, J.G. Guerrero Erazoлар [11] саноат ривожланишининг глобал тенденцияларини тадқиқ этган. M. Shamsuzzaman, A. Shamsuzzoha, A. Maged, S. Haridy, H. Bashir, A. Karim [12], A. Montazeri, M.H. Ansarizadeh ва M.M. Arefiлар [13] саноат ишлаб чиқариш жараёнларини статистик кузатув усулларини ва мониторинг қилиш ҳамд