KROSS JUWIRIW TEXNIKASI

Аннотация

Bul maqalada búgingi kúnde mámleketimizde studentlerdiń fizikalıq tayarlıǵınıń talap dárejesinde bolıwı haqqında qayǵırıw jámiyet rawajlanıwınıń hár qanday basqıshında mámlekettiń aldınǵı wazıypalarınan biri esaplanadı. Dene tárbiyanıń quramlıq bólimlerine bekkem den sawlıq, jaqsı fizikalıq rawajlanıw, háreket qábiletleriniń optimal dárejesi, fizikalıq mádeniyat tarawındaǵı bilim hám kónlikpeler, salamatlastırıwshı dene tárbiya hám sport iskerligin ámelge asırıw jolların ózlestiriw sıyaqlılar kiredi. Tayanish sozler: dene tárbiya hám sport, Kross juwırıw, texnikası, tepsiniw kúshi, juwırıw aralıǵı, gúzetilgen maqsetke erisiw. Kross juwırıw texnikası uzaq hám júdá uzaq aralıqlarǵa juwırıw texnikasınan biraz ayırıladı. kross aralıqları 1, 2, 3, 5, 6, 8, 10, 12 km. ge shekem bolıwı juwırıwshıdan tezlikti azaytpay tejemli hám shıraylı juwırıw háreketin orınlawdı talap etedi. Bunda sportshılar uzaq aralıqlarǵa juwırıwshılar sıyaqlı texnikaǵa iye bolıwı lazım. Kross juwırıw orınınıń relefinde tegislik, tóbelik, túserlik, qıyalıq, suwlı hám batpaqlı orınlardan juwırıp ótiwde álbette sportsha juwırıw texnikasın jaqsı ózlestirgen bolıwı lazım, eger, ózlestirmegen bolsa, bul juwırıw aralıǵın basıp ótiwde ózine tán qolaysızlıqlardı keltirip shıǵarıwı múmkin. Kross juwırıwda sportshı dene muskulların bosastıradı hám ayaq ushınan baslap jerge jumsaq qoyıladı. Ayaq tabanın birden jerge qoyıw onshelli payda bermeydi. Sebebi, ayaq tabanı menen amortizaciyalaw qıyınlasadı aldınǵı tayanıwdıń reakciya kúshi artadı. Baltır arqa muskullarınıń iskerlik qábileti kerilip juwırıw texnikasınıń buzılıwına alıp keledi hám nátiyjede juwırıw tezligi tómenlep baradı. Aldınǵa tayanıw reakciyası tezligi kúshin tómenletiwi tásirin azaytıw ushın ayaq astıların ulıwmalıq salmaq teń salmaqlılıǵınıń ulıwma salmaq oraylıq proekciyasın jaqınlaw qoyıw kerek boladı. Kross juwırıwda kross juwırıwshılardı ayaq qádemleri uzınlıǵı 140-170 sm ge shekem bolıwı múmkin. Ayaqtıń tepsiniw fazasındaǵı awısıw múyeshi 50°-60° qa shekem jetedi. Kross juwırıwında tepsiniw kúshi basqa aralıqlarǵa juwırıwǵa salıstırǵanda azıraq boladı. Silkiniwshi ayaq sanı onshelli joqarı kóterilmeydi. Bunda ushıw fazasında ulıwma salmaq orayı ayaq joqarılap ketpewine járdem beredi. Sol sebepli sportshınıń qádemleri qısqalaw bolǵanı ushın juwırıw waqtındaǵı dene dúzilisi ulıwma salmaq orayınıń vertikal terbeniwi uzaq aralıqlarǵa juwırıwshılarǵa qarap kross juwırıwshılarında azıraq boladı. Sportshınıń silkiniwshi ayaǵınıń dize buwını vertikal waqtında basqa aralıqlarǵa juwırıwǵa salıstırǵanda krossshılarda azıraq boladı. Sebebi, bunda silkiniwshi ayaqtıń gorizontal tezligi azıraq boladı. Shassede juwırıp atırǵanda muskullar hám buwınlar jaraqatlanbawı ushın sportshı ushın qolaylı bolǵan jeńil krassofka shortigine qarap tursi hám mayka yamasa máwsimli sport kiyimlerinen paydalanıw lazım. Krosstı juwırıp atırǵanda qolları ótkir múyesh payda etip tuwrı múyesh dárejesi búgilip, aldıǵa artqa juwırıw tezligine qarap normada tártipsiz háreketlenedi. Bunda ol dene teń salmaqlılıǵın bir ornınan ekinshi orınǵa kóshiwin támiyinleydi. 3 41 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Induvidial krossta Finlandiyalı sportshı Xannes Kolexmaynen altın medaldı qolǵa kirgizgen bolsa, Shveciyalı Yalmar Andrson gúmis medalǵa iye bolǵan. Bronza medalın jáne Shveciyalı sportshı Yuxan Eke iyelegen. Komandalı krossta bolsa Shveciya terme komandalar wákilleri Yalmar Anderson, Yuxan Eke, Yosef Ternstrenler iyelegen. Ekinshi orındı Finlandiya wákilleri iyelegen olardan Xannes Kolexlaynen, Yalmari Eskola, Albin Stenrooslarǵa nesip etken. Úshinshi orındı Ullı Britaniya sportshılarına Ernest Glodver, Frederik Xibbins hám Tomas Xamfrisler iyelegen. Metodikalıq usınıslar pedagogikalıq joqarı bilimlendiriw máseleleri kúndizgi hám sırtqı tálim baǵdarları studentleriniń “Dene tárbiya” páni boyınsha óz betinshe jumıslarına qosımsha etilgen bolıp, usı pán talapları boyınsha oqıw dáwirinde tayarlaw hámde shaxs sıpatında rawajlandırıwdıń júdá áhmiyetli quramlıq bólimi esaplanadı. Pándi ózlestiriw ushın hár qıylı sport túrleri boyınsha bilim, kónlikpe hám tájiriybelerden paydalanıladı. Usınıslar JOOda dene tárbiya boyınsha oqıw shınıǵıwlarınıń tiykarǵı baǵdarı, kólemi hám mazmunı bazalıq nızamshılıq hújjetleri, kórsetpe hám baǵdarlamalarǵa tayanǵan halda dúzilgen. Májbúriy minimum isshi baǵdarlamasına álbette kiritiliwi zárúr bolǵan pán temaları jıyması formasında bayan etilgen. Búgingi kúnde mámleketimizde studentlerdiń fizikalıq tayarlıǵınıń talap dárejesinde bolıwı haqqında qayǵırıw jámiyet rawajlanıwınıń hár qanday basqıshında mámlekettiń aldınǵı wazıypalarınan biri esaplanadı. Dene tárbiyanıń quramlıq bólimlerine bekkem den sawlıq, jaqsı fizikalıq rawajlanıw, háreket qábiletleriniń optimal dárejesi, fizikalıq mádeniyat tarawındaǵı bilim hám kónlikpeler, salamatlastırıwshı dene tárbiya hám sport iskerligin ámelge asırıw jolların ó