INSON KAPITALINI SHAKLLANTIRISHDA UZLUKSIZ KASBIY RIVOJLANISHNING O‘RNI VA AHAMIYATI

Аннотация

In modern society, the organization of the selection of qualified specialists, their professional development and skills formation, and continuous professional development remain a necessity today. The article examines the cases of continuous professional development of personnel in the education system. Key words: education, skills, school, qualified specialist, advanced training, special certificate, continuous professional development. Аннотация. В современном обществе организация отбора квалифицированных специалистов, их профессионального развития и формирования навыков, непрерывного профессионального развития остаются необходимостью и сегодня. В статье рассматриваются случаи непрерывного профессионального развития кадров в системе образования. Ключевые слова: образование, навыки, школа, квалифицированный специалист, повышение квалификации, специальное удостоверение, непрерывное профессиональное развитие. O‘zbekistonda amalga oshirilgan tub ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar uzluksiz kasbiy rivojlantirib borish tizimini yangi iqtisodiy sharoitlarga moslashtirishni talab qiladi. Kasbiy rivojlanish jamiyatning inson kapitalini shakllantiruvchi unsurlardan biri bo‘lib, mamlakat iqtisodiy yuksalishining hal qiluvchi omilidir. Insonning malaka va bilim darajasi shaxsning jamiyatdagi mavqeyini belgilaydi, shaxsning o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish qobiliyatini oshiradi va shaxsning ijtimoiy- iqtisodiy muhit talablariga moslashishini ta’minlaydi. Rivojlangan ta’lim tizimi mamlakatimiz raqobatbardoshligini oshirishning asosiy omili hisoblanadi. Ayni paytda mamlakatimizda ta’lim xizmatlariga talabning muttasil ortib borishi kuzatilmoqda, bu esa ta’limning, ayniqsa, maktab ta’limining nufuzi va ahamiyati ortib borayotganidan dalolat beradi. O‘zbekistonda malaka oshirish ta’limining rivojlangan sektoriga qaramay, mehnat bozorida va ta’lim 140 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 11 (57) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 xizmatlari bozorida inson kapitalidan ham ijtimoiy, ham individual darajada foydalanish samaradorligini pasaytiradigan ma’lum qarama-qarshiliklar mavjud: mehnat bozorida ushbu to‘plangan inson kapitaliga talabning yo‘qligi; inson kapitalining ma’naviy qadrsizlanishi; mehnat bozori va ta’lim xizmatlari bozoridagi manfaatlarning assimetriyasi; iqtisodiyotning mutaxassislarga bo‘lgan talab dinamikasi va malaka oshirish tizimining ishlashi bilan kelishilgan mexanizmning yo‘qligi sababli ta’limda boshqaruv kadrlar sonining taqchilligi yoki ortiqcha mavjudligida namoyon bo‘ladigan ta’lim menejmentida profitsional kasbiy ma’lumotga ega bo‘lgan mutaxassislar ko‘lamidagi nomutanosiblik sezilib qolmoqda. Iqtisodiyotning jadal rivojlanishi va uzluksiz o‘zgarishlari, xususan, iqtisodiyotning innovatsion rivojlanish yo‘liga o‘tishi munosabati bilan korxonalarning kasbiy va kadrlar tarkibiga bo‘lgan ehtiyoji, maktab ta’limi tizimidagi mutaxassislar va rahbarlarining kasbiy tayyorgarlik darajasiga qo‘yiladigan talablar o‘zgarmoqda. Bunday sharoitda pedagogik oliy ta’lim va malaka oshirish muassasalarining strategik vazifalari quyidagilardan iborat: zamonaviy sharoitda pedagogik oliy ta’lim va malaka oshirish muassasalarining institutsional va tarkibiy o‘zgarishlari yo‘nalishlarini aniqlash; pedagogik oliy ta’lim va malaka oshirish muassasalarining ham milliy, ham xalqaro miqyosda raqobatbardoshligini ta’minlash; taqdim etilayotgan ta’lim xizmatlari sifatini boshqarish; mutaxassislar tayyorlash uchun davlat tomonidan ajratiladigan byudjet mablag‘laridan samarali foydalanish; nomenklatura va tayyorgarlik darajasi bo‘yicha iqtisodiyot real sektorining kadrlarga bo‘lgan ehtiyojini qondirish. Shundan kelib chiqqan holda, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning dinamik modeli mehnat bozori talablariga tezda javob beradigan, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradigan va iqtisodiyot tomonidan talab qilinadigan mutaxassislarni qayta ishlab chiqaradigan moslashuvchan ta’lim tizimiga mos kelishi kerak. Kadrlar tayyorlash hajmi, tarkibi va sifati iqtisodiyotning real sektoriga yo‘naltirilgan bo‘lsa, o‘rta muddatli istiqbolda mutaxassislarga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash juda dolzarb ko‘rinadi. Bu muammoni hal etish ta’lim tizimi va mehnat bozorining o‘zaro hamkorligiga yangi uslubiy yondashuvlarni taqozo etadi, kadrlar tayyorlash bo‘yicha dasturlar majmuasi va trayektoriyasini ishlab chiqish, kelajakda mutaxassislarga bo‘lgan ehtiyojni o‘rganish va prognoz qilishdir. Bu kadrlarni tayyorlash, malakasini oshirish va qayta tayyorlash xarajatlarini qisqartirish, mehnat bozori va ta’lim xizmatlari bozorida talab va taklifning yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nomutanosibligini bartaraf etish, ta’lim xizmatlari sifatini oshirish imkonini beradi. 141 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 11 (57) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 2022-yildan dunyoda gibrid o‘qitish formati birinchi o‘ringa chiqdi – ta’lim muassasalarining 92 foizi undan foydalanadi. Us