Муқобил гравитация назарияларида аксиал – симметрик объектлар атрофида релятивистик астрофизик жараёнлар

Аннотация

Жаҳонда етакчи астрономик марказлари томонидан сўнгги пайтларда кузатилган янги маълумотлар олам кутилмаган манзарага эга эканлигини кўрсатмоқда. Унга кўра, космик микротўлқинли фон нурланиши ва суперянгилар бўйича тадқиқотлардан олинган сўнгги маълумотлар тўплами коинотнинг умумий энергия зичлигини қуйидагича тақсимланганлигини кўрсатди: 4% оддий барион модда, 23% қоронғи модда ва 73% қоронғи энергия. "Қоронғи модда" атамаси оддий моддалар тортишишининг аксинча хусусиятларига эга бўлиб, лабораторияда ҳали аниқланмагандир. Унинг гравитацион эффектлари галактикадаги юлдузларнинг марказ атрофида айланишини, кластерлар ҳаракатини ва бутун коинотнинг катта масштабли тузилишини тушунтириш учун зарурдир. "Қоронғи энергия" атамаси нафақат тўғридан-тўғри аниқланмаган, балки оддий моддалар сингари гуруҳланмайдиган номаълум энергия сифатида қабул қилинган. Қоронғи энергиянинг ҳозирги вақтда оддий материя устидан ҳукмронлиги туфайли коинот тезланиш билан кенгаймоқда. Ушбу ҳодисалар одатда гравитациянинг муқобил назариялари билан, шу жумладан Эйнштейннинг умумий нисбийлик назариясининг модификациялари орқали изоҳланади. Шу туфайли коинотни тезланиш билан кенгайишини тушунинтиришда ушбу илмий ишда тадқиқ этилган гравитацион линзаланиш ва плазма эффектлари оламнинг кенгайишини тушунтиришда фойдаланиш муҳим аҳамиятга эга ҳисобланиди.