AMIR TEMUR VA TEMURIYLAR DAVRI TIBBIYOTI

Аннотация

This article Amir Temur and the history of medicine of the Timurid era provides information about the most famous doctors. Detailed information is provided. In addition, there is information about diseases dangerous for this period and methods of their treatment, drugs used in this process, as well as sources and literature covering these processes in general. Key words: Timurids, medicine, diseases, hospital, doctors, library, books, healer, mineral, doctor. Amir Temur va temuriylar davrida boshqa sohalar qatori tibbiyot ham rivojlangan. Bu sohaning ilmiy asoslari yaratilgan. Dastlabki kasalxonalar ochila boshlandi. Dunyoga mashhur olimlar orqali tibbiyot sohasi yanada rivojlandi. Dunyoning ko'plab davlatlaridan taniqli shifokorlar ham Samarqandda to'plandi. Buning sabablaridan biri Amir Temur hokimiyati ostidagi boy kutubxonalarda nodir kitoblarni saqlash bilan bog'liq edi. Va bu qadimiy va o'rta asr sharqi, yani o‘sha davr tabiblari uchun muhim ahamiyatga ega bo'lib g'arbning yutuqlarini o'rganish imkoniyatini hamda tibbiyot va tibbiyotning rivojlanishi uchun sharoit yaratgan. 67 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 11 (57) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Tarixiy manbalar o‘z davrining eng kuchlisi ekanligini ma'lum qilingan sharq tabiblari Amir Temur saroyida xizmat qilganlar. O‘sha paytda saltanat poytaxti Samarqandda “Dor ush-shifo” degan kasalxona bor edi. U edi o‘z davrining taniqli tabibi Mir Sayyid Sharif Sheroziy boshchiligida faoliyat olib borgan. Hisomiddin Ibrohim Kirmoniy, Mavlono Fazlulloh Tabriziy, Mansur ibn Muhammad, o'sha davr tibbiyotining mashhur vakillari bo‘lib tibbiyot rivojida munosib o‘rin tutgan olimlar bo‘lishgan va o‘zlarining ortidan boy madaniy meros qoldirdirishgan. Tarixdan ma’lumki, Amir Temur jangda yaralanganlar va bemorlarga yordam berish uchun qo'shinlari orasida shifokorlarni ham olib yurgan. Mavlono Fayzulloh Tabriziy uning shaxsiy shifokori edi. Amir Temur Damashqni egallab olgandan keyin hududning eng mashhur tabiblarini Mavlono Jamoliddin va Mavlono Sulaymonlarni Samarqandga olib ketgan. O'z navbatida, ular ham tibbiyot rivojiga katta hissa qo‘shishgan. Amir Temurning tibbiyot oldidagi hizmatlaridan yana biri Samarqandda "Kitoblar gumbazi" deb nomlangan kutubxona qayta tiklandi, bu kutubxonada mavjud ilm-fanning barcha sohalariga oid nodir kitoblarni to'plangan, shu jumladan tibbiyot haqida ham qimmatli kitoblar yig‘ilgan. “Temur tuzuklari”da yozilishicha, Amir Temur Shahar va qishloqlarda kasalxona qurish uchun farmon chiqargan. Farmon qat'iy ekanligini hisobga olinib, farmonlarining so'zsiz bajarilishi talab qilingan, farmonni bajarmaganlar jazolangan va hattoki o‘lim jazosi ham berilishi mumkin bo‘lgan. Ushbu ma’lumot temuriylar davrida Shahar va qishloqlarda shifoxonalar bo‘lganligini tasdiqlaydi. Amir Temur va Temuriylar hukmronligi davrida eski kasalxonalar yangilandi, qayta qurildi. Bu e'tiborga molik jihat bo'lib, bir qancha kasalxonalar shifobaxsh mineral suvlar va buloqlar, so‘lim tabiat bag‘rida qurilgan. Ularning atrofidagi katta bog'lar qayta tiklandi. Deyarli har bir shahar markazida Amir Temur tomonidan qurilgan shifoxonalar bo‘lib, ularda kamida bittadan tajribali shifokor bo‘lgan. Samarqandda “Dor ush- shifo” nomli yirik kasalxona boʻlib, unga taniqli olim, o‘z davrining ustoz tabibi Mir Sayid Sharif Sheroziy (1330-1414) rahbarlik qilgan. Huddi shu davr Samarqandda yana bir yirik tabib-Mansur ibn Muhammad istiqomat qilgan. Bu olimning to‘liq ismi Mansurdir ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Yusuf ibn Ilyos hisoblanadi. Sharqda tibbiyot har doim alohida o'rin tutgan. Markaziy Osiyo tabiblari davolash va salomatlikni mustahkamlash sohasida shunday bilimlarga ega bo'lib, bugungi kunda ham o'zining amaliy ahamiyatini yo'qotmagan. Amir Temur va temuriylar davrida tibbiyot bilimlarini rivojlantirishga, kasalxonalar qurishga alohida e’tibor berildi. Manbalarda madrasa va boshqa oʻquv yurtlarida oʻqiganlar tabiblik qilganlar. 68 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 11 (57) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Hirotda Amir Temur davrida, uning o‘g‘li Umarshayx Mahdulya Milkat og‘a tomonidan qurilgan Dor ash-shifo kasalxonasi bo‘lgan. Ajoyib hunarmandchilik mo‘jizasi o‘laroq qurilgan bu go'zal bino Hirot tashqarisida joylashgan Jome masjidining janub tomonida joylashgan edi. Kasalxona va masjidning shimoliy tomonida joylashgan “Dor ul-Huffaz” binosi oʻrtasida xovuz qazilgan boʻlib, undan xakimlar va tabiblar kasallarga shifo berishgan. Bundan tashqari, Hirotda Bogʻi Zagʻonda qurilgan Dor ush-shifo mavjud edi. Alisher Navoiy Hirotda ko‘plab jamoat binolari, jumladan, Hirot hududidagi Dor ush-Shifo kasalxonasi va Shifoiyani qurdirdi. Davlat shifoxonalari tarkibiga dorixonalar ham kirdi, ularda farmatsevtlar (dori ishlab chiqaruvchilar) ishlab, bemorlar uchun turli dori-darmonlar tayyorlardi. Ayniqsa, Hirot tabiblari ko‘z, qon tomir va oshqozon-ichak kasalliklarini davolashd