DAVLAT HUSUSIIY SHERIKCHILIG ASOSIDAKICHIK BIZNES RIVOJLANTRISH

Аннотация

Для малого бизнеса сотрудничество государства и частного сектора позволяет получить финансовую, инфраструктурную, маркетинговую, технологическую и консалтинговую поддержку, а также открыть новые рынки, рабочие места и экспортные возможности. Таким образом, государство способствует развитию малого и среднего бизнеса, поддержке предпринимательства, улучшению инвестиционного климата, внедрению инноваций и стимулированию экономического роста. Частный сектор внедряет свой опыт, управленческие навыки и инновационные подходы. Ключевые слова: малый бизнес, государственно-частное партнерство, инвестиции, инфраструктура, технологии, инновации, предпринимательство, новые рынки, рабочие места, экономический рост, консалтинг, маркетинг. Adabiyotlar tahlili: Kichik biznesni rivojlantirishda davlat-xususiy sheriklik (DXSh)ning o‘rni va ahamiyati ilmiy va amaliy manbalarda keng yoritilgan bo‘lib, bu mexanizmning iqtisodiy o‘sish, ish o‘rinlari yaratish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashdagi samarasi doimiy tahlil qilinib kelinmoqda. Xorijiy adabiyotlarda (OECD, 2021; IFC, 2019) 16 DXSh kichik biznes subyektlari uchun moliyaviy resurslarni jalb qilish, infratuzilmani yaxshilash, innovatsiyalarni joriy etish, yangi bozor va eksport imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi ta’kidlangan. Jumladan, IFC (Xalqaro moliya korporatsiyasi) tahlillarida DXShning kichik va o‘rta biznesni (SMEs) qo‘llab-quvvatlashda xususiy sektordan tajriba va investitsiyalarni, davlatdan esa me’yoriy-huquqiy asos va resurslarni uyg‘unlashtirishi muvaffaqiyat kaliti sifatida qayd etilgan.Mahalliy manbalarda (Juraev, 2022; Karimov, 2023) DXShning O‘zbekiston sharoitidagi imkoniyatlari, xususan, soliqqa oid imtiyozlar, davlat kafolatlari va preferensiyalar orqali kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash tajribalari yoritilgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 21-oktabrdagi PP–4502-son qarori va 2023–2024-yillardagi investitsiya dasturlarida DXSh asosida kichik biznes markazlari tashkil etish va xususiy sektorga imtiyozli kreditlar ajratish amaliyoti samarali deb baholangan.Ba’zi tadqiqotchilar (Xusanov, 2021; Tadjibaeva, 2020) esa DXShning kichik biznes uchun risklari – yuqori xarajatlar, huquqiy tartibga solishdagi noaniqliklar va xususiy sektorning resurs yetishmovchiligi kabi masalalarni ham tahlil qilib, ularni bartaraf etish yo‘llarini tavsiya qilganlar. Natija va tahlil: Mamlakatimizda kichik biznes subeyktlarini rivojlantisrish yangi moliyaviy infratuzulmalarni foydalanish, bozorga yangi maxulotlarni ishlab chiqarish va davlat teng sherikchilik asosida kichik biznes sub’eyktlarini yalpi ichki maxsulotdagi daromadini ortirish uchun harakat qilmoqda.Kichig biznes va xusuiy tadbirkorlikni jamiyatning asaosiy bog’iniga aylanib bormoqda. Agar 2000-yilda mamlakatimiz yalpi ichki maxsuloti 30% kichig biznes subeyktlari tomonida ishlab chiqarilgan bolsa, 2010-yil yakunida bu korsatgich qariyb 53% ga yetgan bu korsatgichlar yildan yilga o’sib borishi natijasida bu ko’rsatkichlar 2023-yikda mamlakatimiz YAIM umumiy qiymati 1 kvadrilion 66 trilio’n 569 milliard so’mni tashkil etgan bolsa, bunda kichik biznes subeyktkarini ulushi 48,6% tashkil etganini ko’rsaga boladi. Bu esa kichik biznesning yangi bosqichlariga chiqish uchun zamin yaratmoqda. Bu borada ilk qadamlar Prezidentimizning 2011-yil 7-fevraldagi “Kichik biznes va tadbirkorlik ”davlat dasturi qabul qilinishi bilan boshlani, bunga ko’ra Xusuyi tadbirkorlik subeyklari qolab quvatlash hamda kichik biznesni agrar sektorda rivojlantirish borasida yangiliklar amalga oshirilmoqda. Agrar sektorlarda kichik biznesni rivojlantirishning eng asosiy maqsadi qishloq xojaliki maxsulotlarini kopaytirish va qolgan kichik biznes subeyktlarini va tadbirkorlik faoliatini olib borayotgan korxonalarga maxulotlarni yetkazib berish hamda yangi ish orinlarini yaratishga qaratilgan. Hozirgi kunda mamlakatimizdagi asosi qismi agarar sektorlardan tashkil etganin hamda axolinin asosiy qismini ish bilan taminlanganini nazarda tutgan holda ularning daromad manbayi bilan taminlash asosiy muammo bolib qolmoda, shu bilan bir qatorda suv resursini cheklanganligini va yangi texnologiyalarni toliq holatda rivojlanmaganligini ko’rsatadi. Bunday holatda biz kichik biznes subeyktlariga o’z imkoniyatlaridan kelib chiqan holda Moliya-kredit va soliq tizimida bir ozgina yangilklar qilishimiz kerag. Bu borada yurtimizda koplab ishlar amalga oshirilayotganini ham kozda tutish kerak, bunda O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2011-yil 24 avgustdagi “kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni yanda rivojlantirish uchun qulay ishbilarmonlik muxitini shakilantirish doir qo’shimcha chora tadbirlar to’risida”gi PF-4354-sonli farmoniga muvofiq Xalq banki va mikrokreditbank tomonida Germaniyaning xalqaro hamkorlik boyicha omonat kassalari jamgarmasi bilan 17 hamkrorlik yolga qoyildi. Bu bilan davlat teng sherikchik yoli bilan juda ham samardor holda osadi bunday kreditlar ayol-tadbirkorlar uchun berilishi nazarda tutilgan, shuningdek “T