К содержанию
РецензированоEN2026

KOXLEAR IMPLANTLI MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR BILAN NUTQNI TUSHUNISH USTIDA ISHLASH USULLARI

ILM-FAN VA INNOVATSIYA · ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI · BOYLIGINI OSHIRISH USULLARI (in-academy.uz/index.php/si) · Raxmonova Nilufar Zakirjonovna (in-academy.uz/index.php/si)

Молодые ученые · 2026

Аннотация

This article reviews the evidence that children with cochlear implants have lower oral vocabulary than their peers with normal hearing, and discusses ways to improve it. Additional analyses confirmed the value of comparing the vocabulary knowledge of children with hearing loss with a closely matched (e.g., socioeconomically matched) sample. Age at implantation, duration of implantation, and chronological age at testing were not significantly related to the magnitude of the weighted effect size. The results of this analysis are a first step toward addressing the inconsistencies in the vocabulary knowledge literature Keywords: cochlear implant, vocabulary, hearing, speech, language, preschool age. So‘nggi o‘ttiz yil ichida koxlear implantlar eshitish qobiliyatini chuqur yo‘qotgan odamlarning nutqini idrok etish qobiliyatini yaxshiladi. Natijada og‘zaki til natijalari yaxshilandi. [1] Adabiyotda tez-tez qayd etilgan koxlear implantatsiyaning potentsial afzalliklaridan biri chuqur karlar uchun ko‘proq og‘zaki so‘zlarni o‘rganish imkoniyatini o‘z ichiga oladi. [2] Biroq, adabiyotlarda koxlear implantlari bo‘lgan bolalarning normal eshitadigan tengdoshlarining lug‘at bilimlari darajasiga, xususan, og‘zaki lug‘atga nisbatan 36 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si "qo‘lga olish" qobiliyatiga oid aralash xulosalar mavjud. [3; 4] Maktabgacha yoshdagi katta lug‘atga ega bo‘lgan bolalar kichikroq so‘z boyligi bo‘lgan bolalarga qaraganda yaxshiroq til, o‘qish va kognitiv natijalarga ega bo‘lishadi. [5] Shunday qilib, koxlear implantlari bo‘lgan bolalarda leksik va akademik rivojlanish uchun umidlarni aniqlashni boshlash uchun normal eshitish qobiliyatiga ega bolalarga nisbatan koxlear implantlari bo‘lgan bolalarda lug‘at rivojlanishini tushunish muhimdir. Lug‘at bilimi (odatda rasmlarni identifikatsiyalash va nomlash qobiliyati sifatida o‘lchanadi) normal eshitish qobiliyatiga ega bo‘lgan bolalarda past lug‘at bilimiga qaraganda yuqori akademik va kasbiy natijalar bilan bog‘liq. Hayot davomida lug‘at bilimlarining o‘sishi so‘z boyligi kechikkanlar uchun oxir-oqibat tengdoshlariga “qo‘lga olish”ni qiyinlashtiradi. Hatto optimal sharoitlarda ham (juda erta aniqlash va jarrohlik amaliyotiga erta kirish), koxlear implantlardan foydalanadigan tug‘ma chuqur eshitish qobiliyatini yo‘qotgan bolalar 12 oygacha tovushga kira olmaydi. Natijada, koxlear implantlari bo‘lgan bolalar oddiy eshitadigan tengdoshlaridan kamida bir yosh katta bo‘lgunga qadar tinglashni boshlash va og‘zaki tilni o‘rganish imkoniyatiga ega emaslar. Biroq, koxlear implantlari bo‘lgan bolalarda tilni o‘rganishda nuqson bo‘lishi shart emas, bu ularni tengdoshlari bilan teng ravishda lug‘atga ega bo‘lishdan saqlaydi. Bundan tashqari, koxlear implantlari bo‘lgan ko‘plab bolalarda og‘zaki bo‘lmagan kognitiv ko‘nikmalar mavjud bo‘lib, ular normal chegaralarga to‘g‘ri keladi. [6] Kognitiv qobiliyatlar lug‘atni o‘zlashtirish asosida yotadi, chunki koxlear implantlari bo‘lgan bolalar tovushga kirishlari bilanoq yangi so‘zlarni o‘rganishni boshlashlari mumkin. Biroq, koxlear implantlari bo‘lgan bolalar oddiy eshitish qobiliyatiga ega bo‘lgan tengdoshlarining so‘z boyligi bo‘yicha bilimlarini “qo‘lga kiritishga” urinishda kamchiliklarga duch kelishadi. Oddiy eshitish qobiliyatiga ega bo‘lgan bolalarga nisbatan “o‘rtacha” lug‘atga ega bo‘lish uchun yetarli lug‘at so‘zlarini rivojlantirishga koxlear implantlari bo‘lgan bolalar lug‘at so‘zlarini oddiy eshitish qobiliyatiga ega bolalarga qaraganda tezroq o‘rganishlari kerak. Dastlabki dalillar so‘z boyligi o‘sish sur’ati moslashuvchan ekanligini ko‘rsatsa-da, koxlear implantlari bo‘lgan bolalar normal eshitish qobiliyatiga ega bo‘lgan tengdoshlariga qaraganda lug‘at boyligi o‘sish sur’atini saqlab qolishlari aniq emas. Koxlear implantatsiyaga ega bo‘lgan bolalarning eshitish qobiliyatiga ega tengdoshlari bilan taqqoslanadigan so‘z boyligini rivojlantirishni kutish kerakmi yoki yo‘qligini aniqlash juda muhimdir. Klinik mutaxassislar koxlear implant yordamida bolaning o‘sish tezligiga qarab xizmat ko‘rsatish to‘g‘risida qaror qabul qiladilar. [7] Ota-onalar va o‘qituvchilarga koxlear implantatsiyaga ega bo‘lgan bolaning muvaffaqiyati “kutilgan”ligi haqida maslahat beriladi. Rivojlanishni kutish uchun belgilangan standartlar ota-onalar farzandining o‘sishiga qanday qarashlarini, bola qanday xizmatlarni olishini va, ehtimol, ikkinchi koxlear implant qurilmasini sotib olishni belgilaydi. Binobarin, mutaxassislar til ko‘nikmalarini, shu jumladan, so‘z boyligini rivojlantirishda adekvat rivojlanish uchun oqilona mezonni belgilashlari shart. Bundan tashqari, agar bolalar o‘zlarining oddiy eshitadigan tengdoshlarining so‘z boyliklarini “qo‘lga olishlari” kutilmasa, bu ma’lumotni mutaxassislar va ota-onalarga yetkazish kerak. Mavjud adabiyotlarni ko‘rib chiqish koxlear implantlari bo‘lgan bolalarda lug‘at bilimlari holati haqida qarama-qarshi natijalar beradi. Ba’zi tadqiqotlar shuni ko‘rsata

Доказательный фрагмент

«This article reviews the evidence that children with cochlear implants have lower oral vocabulary than their peers with normal hearing, and discusses ways to improve it.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article reviews the evidence that children with cochlear implants have lower oral vocabulary than their peers with normal hearing, and discusses ways to improve it. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
cochlear implant, vocabulary, hearing, speech, language, preschool age, reabilitatsiya., nutqni rivojlantirish, koxlear implantatsiyadan keyingi bolalar, nutqni idrok etish ustida ishlash
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники