ОСНОВЫ ОРГАНИЗАЦИИ КУЛЬТУРНО-ПРОСВЕТИТЕЛЬСКОЙ РАБОТЫ В ТУРКЕСТАНСКОМ КРАЕ В ПЕРИОД НОВОЙ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ПОЛИТИКИ

Аннотация

During the period of the New Economic Policy (NEP), which was introduced in 1921 in place of the “War Communism” policy previously implemented in the Soviet state, significant reforms were carried out in Uzbekistan. The introduction of the NEP made it possible to restore the national economy nationwide and set the economy on a specific path of development. This policy also impacted the economy of the Turkestan ASSR, which, at the time (1921), was part of the RSFSR, bringing notable changes to all sectors of the national economy. It should be noted that the national economy of the Turkestan ASSR had unique features that sharply distinguished it from the general economic conditions in the rest of the Union. As a result, the implementation of the NEP in the region was accompanied by several contradictions. Keywords: New Economic Policy, cultural and educational reforms, Jadid movement, national personnel, women's activity, Fergana Valley, educational institutions. Language: Uzbek Citation: Rakhmonova , N. (2025). BASIS OF ORGANIZATION OF CULTURAL AND EDUCATIONAL WORK IN TURKESTAN REGION IN THE PERIOD OF THE NEW ECONOMIC POLICY. Universal International Scientific Journal, 2(6), 53–56. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/3382 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Kirish. O‘zbekistonda 1921–1929 yillar vodiysidagi faoliyat markazlari orqali mahalliy Yangi iqtisodiy siyosat davri sifatida e’tirof aholini ma’rifat va ilmga jalb qilish jarayoni etiladi. Bu davrda iqtisodiy va siyosiy islohotlar muhim ahamiyat kasb etgan. bilan bir qatorda, madaniy-ma’rifiy sohalarda Adabiyotlar tahlili. Mavzuning ilmiy ham keng qamrovli o‘zgarishlar amalga tadqiq etilishida tarixiy hujjatlar, arxiv oshirildi. Axborot tarqatish vositalari, materiallari, jadidlar asarlari, partiya va savodsizlikka qarshi kurash, ta’lim tizimi va hukumat qarorlari, shuningdek, ilmiy ayollar faoliyatini tashkil etish kabi adabiyotlar asos qilindi. Xususan, Q. yo‘nalishlarda davlat siyosatining amaliy Abduraxmonov, Sh. Ismoilov, A. Rahmonov, ifodasi ko‘zga tashlanadi. Ayniqsa, Farg‘ona 54 Universal International Scientific Journal 2025, 2(6) B. Yusupov, Z. Toshmatova va boshqalarning aholining dunyoqarashini kengaytirishga ishlari asos qilib olindi [1–8]. xizmat qildi [4][5]. 1. YaIS va madaniy-ma’rifiy siyosatning 5. Savodsizlikka qarshi kurash va ayollar umumiy ko‘rinishi 1920-yillar boshida aholining 80–85% YaIS asosan iqtisodiy barqarorlikni qismi savodsiz edi. Savodxonlik kurslari orqali ta’minlashga qaratilgan bo‘lsa-da, ijtimoiy va kattalarni o‘qitish yo‘lga qo‘yildi. Ayollar ma’naviy sohalarda ham keng imkoniyatlar uchun maxsus kurslar, klublar va tashkilotlar yaratdi. Davlat siyosatining ajralmas qismi faoliyati natijasida ularning ijtimoiy hayotdagi sifatida ma’rifiy ishlarga katta e’tibor berildi. ishtiroki keskin oshdi. Ayollar o‘rtasidagi Buning natijasida kutubxonalar, klublar, ma’rifiy ishlarni mahalliy faollar, jumladan, savodxonlik kurslari va jadid maktablari tashkil ustoz-ayollar amalga oshirdi. [6][7] etildi. [1] 6. Milliy kadrlar tayyorlash siyosati 2. Farg‘ona vodiysida madaniy-ma’rifiy YaIS davrida mahalliy kadrlar muassasalarning shakllanishi tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi. Farg‘ona Farg‘ona vodiysi jadidchilik harakatining vodiysida o‘qituvchilar, vrachlar, muhandislar markazlaridan biri sifatida tanilgan. 1920- va boshqa soha mutaxassislarini tayyorlash yillarda bu yerda yangi maktablar, maqsadida maxsus kurslar tashkil etildi. Bu, o‘z kutubxonalar, savodxonlik kurslari va turli navbatida, mahalliy aholini boshqaruv ma’rifiy muassasalar tashkil etildi. Jadidlar — jarayoniga jalb etishga xizmat qildi. [6] mahalliy ziyolilar, ta’lim va ma’rifat sohasida 7. Ma’rifiy ishlarga moliyaviy va tashkiliy islohotlarni amalga oshirishga bel bog‘ladilar. ko‘mak Ular milliy uyg‘onish g‘oyasini yoyish bilan Davlat tomonidan madaniy-ma’rifiy birga, sovet hukumatining ma’rifiy dasturlarini muassasalarning faoliyatini moliyalashtirish, amalga oshirishda faol ishtirok etdilar. [2] o‘quv qurollari bilan ta’minlash, kadrlar tanlovi 3. Jadid maktablari va ta’limdagi va ularni tayyorlash ishlariga ko‘mak berildi. islohotlar Lekin ayrim joylarda byurokratik to‘siqlar, Yangi maktablar an’anaviy usullardan markazdan moliyalashtirishda kechikishlar ham farqli ravishda, fan va uslublar asosida kuzatildi. [8] shakllantirildi. Jadid maktablarida arifmetika, Natijalar. Yangi iqtisodiy siyosat geografiya, tarix, tabiatshunoslik kabi fanlar davridagi madaniy-ma’rifiy ishlar xalq orasida o‘qitildi. Bu jarayonda mahalliy til va savodxonlik darajasini oshirish, milliy madaniyat ham saqlandi [9]. Ayniqsa qizlar tafakkurni shakllantirish, mahalliy kadrlarni maktablari tashkil etilishi — ta’limdagi tayyorlash va ayollarning ijtimoiy mavqeini inqilobiy o‘z