ВОЗРАСТНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ФИЗИЧЕСКИХ КАЧЕСТВ БОРЦОВ

Аннотация

This article explores the impact of age-specific characteristics on the development of physical qualities in wrestlers. The study involved athletes aged 10 to 20, divided into three age groups. A tailored training program was designed for each group, focusing on developing strength, speed, endurance, and coordination. Over the course of eight weeks, systematic training and assessments were conducted. Results showed that younger athletes improved mainly in coordination and endurance, mid-aged participants progressed in strength and speed, while older athletes demonstrated balanced improvements across all qualities. A review of relevant literature supports the importance of considering physiological and psychological age-related factors in training planning. The study concludes that age-appropriate and individualized training approaches significantly enhance the physical preparedness and performance outcomes of wrestlers. Keywords: wrestling, physical qualities, age characteristics, strength, speed, endurance, coordination, sports training, young athletes, methodology. Language: Uzbek Citation: Kadirov , E. (2025). AGE-RELATED CHARACTERISTICS IN FORMING THE PHYSICAL QUALITIES OF WRESTLERS. Universal International Scientific Journal, 2(6), 66–70. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/3385 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Kirish. Kurash sport turi jismoniy va sifatlarning shakllanishida esa sportchining ruhiy jihatdan yuqori tayyorgarlikni talab yoshi muhim omil hisoblanadi. Chunki har bir qiluvchi turlar sirasiga kiradi. Unda g‘alaba yosh davrida inson organizmida fiziologik va qozonish sportchining kuch, chidamlilik, psixologik o‘zgarishlar sodir bo‘ladi. Ular tezlik, chaqqonlik, koordinatsiya kabi asosiy mashg‘ulotlarga moslashish, harakatlarni jismoniy sifatlari bilan bevosita bog‘liq. Bu egallash va sport natijalarini oshirish 67 Universal International Scientific Journal 2025, 2(6) jarayoniga ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, Organizmda kuchli o‘sish bosqichi kurashchilar jismoniy sifatlarini boshlanadi. Bu davrda turli jismoniy sifatlarni shakllantirishda yoshga oid xususiyatlarni o‘zaro uyg‘unlikda rivojlantirish mumkin. chuqur o‘rganish, ularni hisobga olgan holda • Kuch mashqlari ehtiyotkorlik bilan, mashg‘ulotlar tizimini rejalashtirish va uslubiy ortiqcha yuklamalarsiz beriladi. yondashuvlarni tanlash ilmiy-amaliy jihatdan • Texnik-taktik o‘rgatish boshlanadi. dolzarb masaladir. • Chidamlilik mashqlari yurak-qon Adabiyotlar tahlili Ko‘plab sport olimlari tomir tizimini mustahkamlashga qaratiladi. yoshga oid xususiyatlarning sportchining 15–18 yosh (maxsus tayyorgarlik jismoniy va texnik tayyorgarligiga bevosita bosqichi) ta’sir ko‘rsatishini ta’kidlaydi. A.A. Pliyev Bu yoshda sportchi organizmi deyarli (2015) yosh sportchilarni tayyorlashda shakllanadi. Individual jismoniy xususiyatlar biologik yosh va kalendar yosh o‘rtasidagi aniqlanadi va kuchli tomonlarga ko‘ra tafovutni inobatga olish lozimligini mashg‘ulotlar tanlanadi. urg‘ulagan. Boshqa bir qator tadqiqotlarda esa • Yuklamalar bosqichma-bosqich (R.M. Zaynutdinov, 2018; T.X. Tursunov, oshiriladi. 2020) bolalar va o‘smirlar davrida jismoniy • Murakkab texnik harakatlar sifatlarni shakllantirishda o‘yin shaklidagi mukammallashtiriladi. mashg‘ulotlar, harakatli o‘yinlar va • Psixologik barqarorlik ustida ham ish ko‘ngilochar metodik yondashuvlar samarali olib boriladi. ekani ko‘rsatilgan. 19 yosh va undan yuqori (yuqori sport Kurash sporti bo‘yicha olib borilgan natijalari bosqichi) ilmiy ishlarda yoshga muvofiq kuch, tezlik va • Jismoniy sifatlar yuqori darajada chidamlilik kabi sifatlarni rivojlantirishda shakllangan bo‘lishi kerak. yuklama hajmi va intensivligining to‘g‘ri • Treninglar individual reja asosida olib tanlanishi hal qiluvchi omil ekani aytiladi boriladi. (U.M. Toshmatov, 2017). Shuningdek, o‘smir • Qayta tiklanish, to‘g‘ri ovqatlanish va yoshdagi sportchilar uchun murakkab texnik stressga chidamli bo‘lish muhim. elementlarni emas, balki jismoniy bazani Jismoniy sifatlarni shakllantirish usullari shakllantirishga e’tibor qaratish tavsiya etiladi. 1. Kuch sifatini rivojlantirish Psixologlar esa (D.E. Tadjibayeva, 2019) • Statik va dinamik mashqlar. o‘smirlar davrida sportchining psixo- • Raqib bilan juftlikda bajariladigan emotsional fonini hisobga olish, motivatsiyani mashqlar. oshiruvchi omillarni qo‘llash muhimligini • Tana vazniga mos og‘irliklar bilan ish ta’kidlaydi. olib borish. Yuqoridagi adabiyotlar tahlili shuni 2. Tezlikni oshirish ko‘rsatadiki, kurashchilarni tayyorlashda har • Tezkor yugurishlar (5–15 m). bir yosh davrining o‘ziga xos xususiyatlarini • Portlovchi harakatlarni talab qiluvchi inobatga olgan holda kompleks mashg‘ulotlar mashqlar. tizimini ishlab chiqish talab etiladi. • Reaksiya mashqlari (signalga javo