DRAYZER ROMANLARIDA MODERN JAMIYATNING AYOLGA NISBATAN MUNOSABATI: “SISTER CARRIE” TAHLILI

Аннотация

Mazkur maqolada Teodor Drayzerning “Sister Carrie” romanida aks etgan modern jamiyatning ayolga bo‘lgan munosabati tahlil etiladi. Asarda bosh qahramon Kerri obrazining shakllanishi, uning jamiyatdagi o‘rni va qarorlariga ta’sir ko‘rsatuvchi ijtimoiy omillar o‘rganiladi. Drayzer realizmi orqali zamonaviy jamiyatdagi ayol hayoti, uning orzu-umidlari va mustaqillikka intilishi ochib beriladi. Maqolada, shuningdek, jamiyatning ayolga nisbatan ikkiyuzlamachiligi, ayolning ijtimoiy mavqeini belgilovchi mezonlar va erkaklar bilan munosabatdagi tengsizlik masalalari ko‘rib chiqiladi. Ushbu tahlil orqali muallif modern davr adabiyotida ayol timsolining o‘zgarishini yoritishga harakat qiladi. Kalit so‘zlar: Teodor Drayzer, Sister Carrie, ayol obrazi, modern jamiyat, realizm, ijtimoiy tengsizlik, mustaqillik, jamiyat munosabati XX asr boshlarida Amerika adabiyotida modern jamiyatning o‘zgaruvchan ijtimoiy tuzilmasi, ayniqsa, ayollar mavqei bilan bog‘liq masalalar dolzarb mavzulardan biri sifatida namoyon bo‘ldi. Teodor Drayzer o‘zining “Sister Carrie” nomli romanida bu masalani chuqur yoritgan yozuvchilardan biri hisoblanadi. Uning asarida kichik shahardan katta shaharga kelgan yosh ayol — Kerri obrazida butun bir davr ayollarining orzu-umidlari, kurashi va jamiyat bilan ziddiyatlari mujassam. Maqolada asosan, Drayzerning ayolga bo‘lgan qarashi, uning modern jamiyatdagi rolini qanday tasvirlagani, hamda Kerri obrazining rivojlanishi orqali jamiyatning ayolga nisbatan qanday munosabatda bo‘lishi ochib beriladi. Bu tahlil orqali adibning realizm uslubida yozgan asari orqali ayollar hayoti va ularning erkinlikka intilishlarini aks ettirganligi o‘rganiladi. Shuningdek, Kerri timsolida ifodalangan yolg‘izlik, shon-shuhrat va baxtni izlash kabi mavzular ham tahlil markazida turadi. Modernizm va realizm o‘rtasidagi uyg‘unlik Teodor Drayzerning “Sister Carrie” romani adabiyotda realizm yo‘nalishiga mansub bo‘lsa-da, asarda modernistik unsurlar ham samarali tarzda uyg‘unlashgan. Realizm asosan hayotni bor holicha, ijtimoiy-siyosiy muammolarni tahlil qilishga qaratilgan bo‘lsa, modernizm ichki ruhiy 47 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference kechinmalar, begonalashuv, individual inqiroz va o‘zlikni izlash kabi mavzular bilan boyitiladi. “Sister Carrie” romanida aynan shu ikki yo‘nalish bir-birini to‘ldirib boradi. Realistik jihatdan qaralganda, asarda Kerri obrazining hayoti ijtimoiy muhit ta’sirida shakllanadi. Uning shaharga kelgach, erkaklar yordami bilan ijtimoiy zinapoyada ko‘tarilishi — kapitalistik jamiyat va patriarxal tuzumning tahlilidir. Drayzer bu orqali jamiyatdagi tengsizlik, axloqiy qarama-qarshiliklar, va iqtisodiy bosimlarni fosh qiladi. Ammo modernizmga xos elementlar — xususan, Kerrining ichki iztiroblari, yolg‘izligi, chinakam baxtni topa olmasligi, shaxsiy o‘zlikni anglash istagi — asarning falsafiy qatlamini tashkil etadi. Kerri tashqi muvaffaqiyatga erishgan bo‘lsa-da, u o‘zini baxtli his qilmaydi. Bu holat modernistik adabiyotda ko‘p uchraydigan "tashqi erkinlik – ichki bo‘shliq" ziddiyatini eslatadi. Shunday qilib, Drayzer nafaqat ijtimoiy haqiqatni realizm asosida ko‘rsatadi, balki zamonaviy insonning ruhiy muammolarini ham chuqur yoritadi. Bu esa uning romanini adabiy oqimlar kesishgan nuqtada turgan noyob asarlardan biriga aylantiradi. Feministik nuqtai nazardan yondashuv Teodor Drayzerning “Sister Carrie” romani feministik adabiy yondashuv nuqtai nazaridan qaralganda, patriarxal jamiyatda ayolning erkinligi, tanlov huquqi va shaxsiy mustaqillik uchun kurashi markaziy mavzuga aylanishi bilan e’tiborga molikdir. Asar bosh qahramoni — Kerri — an’anaviy gender rollarini bo‘ysunmasdan, o‘z yo‘lini tanlashga harakat qiluvchi zamonaviy ayol obrazini yaratadi. Kerri dastlab erkaklar yordami bilan hayotda o‘z o‘rnini topishga harakat qiladi. U Druet va Hurstwood bilan bo‘lgan munosabatlar orqali jamiyatdagi ayol-erkak tengsizligining amaliy ko‘rinishlariga duch keladi. Ayol o‘z hayotini qurishda moliyaviy jihatdan erkakka bog‘liq bo‘lishi, patriarxal nazorat ostida yashashga majburligi roman davomida tanqidiy tarzda yoritiladi. Bu holat feministik nazariya nuqtai nazaridan ayolning mustaqil shaxs sifatida qaralmasligi muammosini ko‘rsatadi. Biroq asar davomida Kerri shaxs sifatida o‘sadi — u o‘z mustaqil yo‘lini tanlaydi, iqtisodiy jihatdan erkin bo‘ladi va erkaklarga qaramlikdan chiqishga harakat qiladi. U aktyorlik orqali o‘z iste’dodini kashf etadi va mashhurlikka erishadi. Bu esa uning patriarxal tuzumga nisbatan qarshi pozitsiyasini bildiradi. Feministik nuqtai nazardan qaralganda, Kerri obrazida “yangi ayol” — o‘z huquqlari, orzu-istaklari, va hayot falsafasiga ega mustaqil shaxs timsoli shakllanadi. Shunga qaramay, Kerri erkinlikka erishgan bo‘lsa ham, ichki 48 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference baxtsizlik va yolg‘izlikni his qiladi. Bu holat feministik adabiyotda ko‘p