IQTIDORLI BOLALAR BILAN ISHLASHDA PSIXOLOGIK XIZMAT VA UNING AMALIY AHAMIYATI

Аннотация

В статье описываются психологические основы работы с одаренными детьми, особенности их развития, специфика индивидуального подхода к ним в образовательном процессе. Также в статье рассматриваются вопросы, связанные с выявлением психологических потребностей одаренных детей, методы их поддержки и эффективные педагогические механизмы, а также существующие проблемы в работе с одаренными детьми и пути их решения. Kalit so‘zlar: psixologik xizmat, shaxs kamoloti, intellekt, aql, psixologik tashxis, psixologik maslahat, iqtidorli bolalar, qobiliyat va qiziqish, psixolog o’qituvchi, ijtimoiy-psixologik muommolar, ijodkorlik, muloqot qobiliyati, pedagogik yondashuvlar. Ключевые слова: психологическая служба, личностное развитие, интеллект, психика, психологическая диагностика, психологическое консультирование, одаренные дети, способности и интересы, педагог- психолог, социально-психологические проблемы, креативность, коммуникативные навыки, педагогические подходы. Mamlakatimizda yuz berayotgan ulkan o‘zgarishlar barcha sohalarga, shuningdek, ta’lim-tarbiya tizimida ham o‘ziga xos ahamiyat kasb etmoqda. Ta’lim jarayonida shaxsni kamol toptirish shart-sharoitlarini yaratish ta’lim muassasalarida ishlarni to‘g‘ri tashkil etilganligi bevosita psixologik xizmatni to‘g‘ri tashkil etishga ham bevosita bog‘liqdir. Ta’lim tizimida psixologik xizmatning tashkil etilishi tarbiyalanuvchi, o‘quvchining individual-psixologik 19 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference xususiyatlarini o‘rganish asosida uning shaxsi har tomonlama kamol topishi, ham ma’naviy, jismoniy, axloqiy, ham aqliy rivojlanishi, o‘zligini anglashi va qobiliyatlarini namoyon etishi uchun tegishli ta’lim-tarbiyaviy hamda ma’naviy- ruhiy sharoitlar yaratishni nazarda tutadi. Ma’lumki, keyingi yillarda ta’limni isloh qilishda, milliy mustaqillik prinsiplari va xalqning boy intellektual merosi, umumbashariy qadriyatlarning ustivorligi asosida ta’limning barcha darajalari va bo‘g‘inlarida ta’lim oluvchilarning ma’naviy va axloqiy fazilatlarini rivojlantirish jarayonida ta’lim olishda, shuningdek, bolalar va yoshlarni ma’naviy axloqiy intellektual va jismoniy jihatdan tarbiyalashda jamoat tashkilotlari mahallalar, xayriya va xalqaro fondlarning rolini kuchaytirish yuzasidan chora tadbirlar ishlab chiqish hamda ularni amalga oshirish ishlari jadal suratlar bilan olib borildi. Darhaqiqat, davlat taraqqiyoti, jamiyat ravnaqi ko’p jihatdan uning intellektual potensiali bilan o’lchanadi. Chunki ilmiy dunyoqarashi yuqori darjada rivojlangan mamlakat barcha sohalarda doimo ilg’or bo’lishi shubhasiz. Bugungi kunda olib borilayotgan ijodiy intellektual salohiyatni rivojlantirishga oid barcha ishlarning sifat samaradorligi talab darajasi deb ayta olmaymiz. Shu jihatdan jamiyat va davlat oldidagi talablardan kelib chiqib, yoshlarni ta’lim jarayonida intellektual ijodiy salohiyatni rivojlantirish ishlarini muvaffaqiyatli olib borish zarur. Bu esa tarbiya jarayoniga psixologik-pedagogik texnologiyalarni qo‘llashni, zamon talabi darajasida o‘quv-tarbiya jarayoniga innovatsion texnologiyalarni joriy etishni talab qiladi. Har bir o‘quvchiga, uning shaxsiy xususiyatidan kelib chiqib, uning intellektual ijodiy salohiyatini rivojlantirish maqsadida ta’lim-tarbiya jarayoniga biror psixologik yoki pedagogik uslubni qo‘llash murakkab jarayondir. Aynan bu davr talabi sifatida ta’lim maskanlarida tahsil oldayotgan bolalar orasidan iqtidorli yoshlarni kashf etish, ularni aniqlash va qobiliyatlarini rivojlantirish zarur pejagogik mexanizmlardan biri ekanligi hammamizga ayon hodisadir [1]. Demak, jamiyat taraqqiyotining bugungi kuni iqtidorli bolalar bilan bog‘liq ekan, ularni bilim ko’lamini yanada kengaytirsh, har sohada qobiliyatli qilib tarbiyalash, nafaqat oila, balki, ta’lim tizimining ham katta vazifasi sanaladi. Avvalo, iqtidorli bola bu - umumiy va maxsus qobiliyatlarni o’zida mujassam etgan, ko’p jihatdan boshqa bolalardan ajralib turadigan bolalar hisoblanadi. Ta’lim jarayonida bunday bolalar bilan o’qituvchi-psixolog shug’ullanadi va bu alohida e’tiborni talab qiladi. Vaholanki, psixolog iqtidorli bolalarni aniqlab, ularni chuqur o’rganishi, o’qituvchi bilan hamkorlikda uni rivojlantirish bo’yicha chora-tadbirlarni amalga oshirishi zarur. Chunki bugungi 20 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference shiddat bilan o’zgarib borayotgan jamiyat iqtidorli o’quvchilarni yanada ko’paytirishni taqozo qilmoqda. Statistika ma’lumotlariga ko’ra, mamlakatimizda umumiy bolalarning 20- 25% iqtidorli deb tasniflangan. Ammo iste’dodlarni rivojlantirish uchun kerakli yordamni ololmasliklari natijasida atigi 2-5% o’quvchi chinakam iqtidorli bo’lib qolarkan. Ya’ni, rivojlantirish va o’qitish jarayonidagi sustkashlik, e’tiborsizlik kabi muommolar mamlakat potensial iste’dodining 90% ini yo’qotar ekan. Jumladan, Yevropa mamlakatlarida o’quvchilarning sust rivojlanishi va qobiliyats