YASHIL QURILISH – DAVR TALABI

Аннотация

Mazkur maqolada yashil qurilish tushunchasi, uning asosiy tamoyillari, afzalliklari va joriy etilishining zarurati haqida so‘z yuritiladi. Ekologik barqarorlik, energiya samaradorligi va resurslardan oqilona foydalanish kabi tamoyillar asosida qurilish sohasi modernizatsiya qilinmoqda. Yashil qurilishga o‘tish bugungi kunning ekologik va iqtisodiy muammolarini bartaraf etishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: yashil qurilish, barqaror rivojlanish, ekologiya, energiya samaradorligi, innovatsion texnologiyalar, atrof-muhitni muhofaza qilish. Annotation. This article will talk about the concept of green construction, its basic principles, advantages and the need for its introduction. On the basis of such principles as environmental sustainability, energy efficiency and rational use of resources, the construction sector is being modernized. The transition to green construction serves as an important tool in overcoming today's environmental and economic problems. Key words: green construction, sustainable development, Ecology, Energy Efficiency, innovative technologies, environmental protection. XXI asrda insoniyat global ekologik muammolar bilan tobora ko‘proq yuzma-yuz kelmoqda. Atmosfera ifloslanishi, iqlim o‘zgarishlari, tabiiy resurslarning chegaralanganligi kabi omillar nafaqat ekologik, balki ijtimoiy- iqtisodiy xavf-xatarlarni keltirib chiqarmoqda. Shu bois, har bir sohada ekologik barqarorlik tamoyillariga amal qilish zaruriyati ortib bormoqda. Xususan, qurilish sohasi resurslar va energiya iste’molining eng yirik tarmoqlaridan biri sifatida ekologik mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi lozim. Yashil qurilish – bu atrof-muhitga minimal zarar yetkazgan holda energiya, suv va boshqa resurslardan tejamkorlik bilan foydalanishni maqsad qilgan qurilish yondashuvidir. Bu konsepsiya qurilish jarayonida va bino foydalanish bosqichida barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan bo‘lib, bugungi davr talabiga aylangan. 1. Yashil qurilish tushunchasi va mazmuni 21 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Yashil qurilish – bu ekologik toza materiallar asosida, kam energiya va suv sarflab, uzoq muddatli foydalanish imkoniyatiga ega binolarni barpo etishdir. Unda quyidagi tamoyillarga asoslaniladi: Energiya tejamkorligi – quyosh, shamol kabi qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish; Resurslardan oqilona foydalanish – qayta ishlangan va mahalliy materiallardan foydalanish; Ekologik xavfsizlik – zararli chiqindilarni kamaytirish, toza havo va suv manbalarini saqlash; Innovatsiyalar – aqlli texnologiyalar, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini joriy etish. Yashil qurilish shunchaki ekologik qurilish emas, balki iqtisodiy va ijtimoiy foyda keltiruvchi strategik yondashuvdir. 2. Yashil qurilishning afzalliklari Yashil qurilish an’anaviy qurilish uslublariga qaraganda ko‘plab ustunliklarga ega: Energiya xarajatlari kamayadi – issiqlik izolyatsiyasi va energiya samarador texnologiyalar tufayli binolarning isitish va sovutish xarajatlari sezilarli darajada kamayadi. Suv resurslari tejab-tergov qilinadi – yomg‘ir suvini yig‘ish, qayta ishlash tizimlari orqali suvdan foydalanish optimallashtiriladi. Sog‘lom ichki muhit – havo aylanishi, yoritish, havoni tozalovchi tizimlar orqali foydalanuvchilar salomatligi yaxshilanadi. Ko‘chmas mulk qiymati oshadi – yashil binolar bozorga yanada jozibali ko‘rinadi va investitsiya jozibadorligini oshiradi. Ish o‘rinlari yaratiladi – ekologik yo‘nalishdagi texnologiyalarni ishlab chiqish va qo‘llash yangi bandlik sohalarini ochadi. 3. Yashil qurilishda qo‘llanilayotgan texnologiyalar Yashil qurilishda innovatsion texnologiyalar muhim rol o‘ynaydi: Passiv quyosh dizayni – binoning joylashuvi va oyna tuzilmasi orqali tabiiy yoritish va isitishni maksimal darajada ta’minlash; LED yoritish tizimlari – elektr energiyasini sezilarli tejaydi; Yuqori samarali HVAC tizimlari – isitish, shamollatish va konditsioner tizimlarining avtomatik boshqaruvi; Yomg‘ir suvini yig‘ish va qayta ishlash tizimlari – suvdan foydalanishni optimallashtirish; 22 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Aqlli qurilish tizimlari (smart building) – energiya iste’molini real vaqtda boshqarish. 4. O‘zbekiston sharoitida yashil qurilishni rivojlantirish istiqbollari O‘zbekiston hukumati tomonidan 2030-yilgacha mo‘ljallangan “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi” qabul qilingan. Ushbu hujjatda ekologik xavfsiz qurilish materiallari ishlab chiqarish, energiya samarador binolar qurish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish muhim yo‘nalish sifatida belgilangan. Jizzax, Toshkent, Samarqand kabi shaharlarda zamonaviy “yashil binolar” loyihalari amalga oshirilmoqda. Ayrim yirik obyektlar energiya tejovchi panellar, yomg‘ir suvidan foydalanish tizimlari, aqlli boshqaruv tizimlari bilan jihozlanmoqda. Shuningdek, me’yoriy-huquqiy bazani mustahkamlash, ekologik loyihalarni rag‘batlantirish, mahalliy qurilish firmalarining