Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
QURILISH SOHASIDA MEHNAT VA MOLIYAVIY XARAJATLARNI HISOBLASH USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ · АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК · HISOBLASH USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH · Asadova Maftuna Sa’dullayevna · V.U. Yodgorov · D.Ya. Butunov · E.B.Haitovlar tomonidan
Международная конференция академических наук · 2023
Аннотация
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida qurilish tarmog‘ining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, boshqa tarmoqlar bilan o‘zaro aloqasi hamda zamonaviy texnologiyalarni joriy etishning innovatsion jihatlari tahlil qilingan. Shuningdek, qurilish sohasining barqaror o‘sishini ta’minlash, mahalliy resurslardan samarali foydalanish va ularni optimallashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit soʻzlar: qurilish, texnologiya, iqtisodiyot, oʻsish, investitsiya. Qurilish sohasi mamlakatimiz iqtisodiyotining asosiy tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning samarali faoliyati mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga bevosita ta'sir ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda qurilish ishlarining hajmi sezilarli darajada oshdi. Masalan, 2023-yilning yanvar-iyun oylarida O‘zbekistonda 68,1 trillion so‘mlik qurilish ishlari bajarilgan bo‘lib, bu 2022-yilning mos davriga nisbatan 4,8% ga ko‘pdir. Bunday o‘sish sharoitida mehnat va moliyaviy xarajatlarni aniq va samarali hisoblash usullarini takomillashtirish dolzarb masalaga aylanmoqda. Xarajatlarni noto‘g‘ri baholash loyiha byudjetining oshib ketishiga, vaqtincha to‘xtalishlarga va sifatsiz natijalarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, qurilishda xarajatlarni hisoblash usullarini takomillashtirish zarurati yuzaga kelmoqda. Adabiyotlar tahlili Respublikamizda mustaqillik yilarida qurilishda bahoni shakllantirish va smeta ishi mavzusida deyarli tadqiqot ishlari olib borilmagan. Ammo I.X.Davletovning., V.U. Yodgorov, D.Ya. Butunov va E.B.Haitovlar tomonidan qurilishda baxoni shakllantirishning resurs usuli va qurilishda resurslarga narx belgilash tamoyillarin, uslubiy asoslari va tashkiliy masalalari oʻrganilgan. Shuningdek, qurilish obyekti smeta qiymatini shakllantirish bo'yicha ilmiy ish olib borgan olimlar orasida quyidagilarni ta'kidlash mumkin: V.D. Ardzinov: Uning "Smeta ishi qurilishda. O'quv qo'llanma" asari qurilishda smeta tuzish va narxlarni shakllantirish masalalariga bag'ishlangan. N.I. Baranovskaya: "Qurilishda smeta ishi asoslari" kitobi muallifi bo'lib, unda smeta tuzishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. A.I. Deyeva: "Narx shakllantirish: o'quv qo'llanma" asarida narxlarni shakllantirish va smeta tuzish usullari haqida ma'lumotlar berilgan. Ushbu 12 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК olimlarning asarlari qurilishda smeta qiymatini aniqlash va narxlarni shakllantirish sohasida muhim manba hisoblanadi. Natijalar Olib borilgan tadqiqot natijalari quyidagilardan iborat: Resurs usuli: Bu usulda har bir ish turi bo‘yicha zarur resurslar (materiallar, mehnat, texnika) hisobga olinadi. Ushbu usul batafsil bo‘lsa-da, ko‘p vaqt va mehnat talab qiladi. Hajm usuli: Bu usulda ish hajmi asosida xarajatlar hisoblanadi. Ushbu usul tezroq natija beradi, ammo ba'zan aniqlik yetishmaydi. Gibrid yondashuv: Resurs va hajm usullarining kombinatsiyasi orqali aniqlik va samaradorlikni oshirish mumkin. So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, mutaxassislarning 70% gibrid yondashuvni afzal ko‘rishlarini bildirganlar. Muhokama Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, qurilishda xarajatlarni hisoblashda yagona usuldan foydalanish yetarli emas. Resurs usuli aniqlikni ta'minlasa, hajm usuli tezlikni oshiradi. Shu sababli, gibrid yondashuv eng maqbul variant hisoblanadi. Bundan tashqari, zamonaviy axborot texnologiyalaridan, masalan, BIM (Building Information Modeling) tizimidan foydalanish hisob-kitoblarning aniqligini oshiradi. Statistik ma'lumotlarga ko‘ra, 2024-yilning yanvar-may oylarida O‘zbekistonda yirik korxona va tashkilotlar tomonidan 15,7 trillion so‘mlik qurilish ishlari bajarilib, bu 2023-yilning mos davriga nisbatan 18,8% ga oshgan. Yirik korxona va tashkilotlar tomonidan bajarilgan qurilish ishlari hajmining barcha turdagi korxona va tashkilotlar tomonidan bajarilgan jami qurilish ishlari hajmidagi ulushi 26,6% ni tashkil etdi. Xulosa O‘zbekiston qurilish sohasida so‘nggi yillarda kuzatilayotgan jadal rivojlanish, mehnat va moliyaviy xarajatlarni hisoblash usullarini takomillashtirish zaruratini yanada oshirmoqda. Statistik ma'lumotlarga ko‘ra, 2023-yilning yanvar-iyun oylarida mamlakatda 68,1 trillion so‘mlik qurilish ishlari bajarilgan bo‘lib, bu 2022-yilning mos davriga nisbatan 4,8% ga ko‘pdir. Bu esa, qurilish loyihalarining byudjet va vaqt doirasida amalga oshirilishini ta'minlash uchun xarajatlarni aniq va samarali hisoblash usullarini joriy etishni talab etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, hozirgi kunda qurilish sohasida qo‘llanilayotgan resurs va hajm usullarining har biri o‘ziga xos afzallik va 13 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК kamchiliklarga ega. Resurs usuli aniqlikni ta'minlasa, hajm usuli tezlikni oshiradi. Shu sababli, gibrid yondashuvni joriy etish orqali aniqlik va samaradorlikni oshirish mumkin. So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, mutaxassislarning 70% gibrid yondashuvni afzal ko‘rishlarini bildirganlar. Xulosa qilib aytganda, qurilish sohasida mehnat va moliyaviy xarajatlarni hisoblash usullarini takomillashtirish, zamonaviy tex
Доказательный фрагмент
«Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida qurilish tarmog‘ining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, boshqa tarmoqlar bilan o‘zaro aloqasi hamda zamonaviy texnologiyalarni joriy etishning innovatsion jihatlari tahlil qilingan.»
Образец извлечения
Демо-превьюMazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida qurilish tarmog‘ining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, boshqa tarmoqlar bilan o‘zaro aloqasi hamda zamonaviy texnologiyalarni joriy etishning innovatsion jihatlari tahlil qilingan. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- qurilish, oʻsish, texnologiya, investitsiya., iqtisodiyot
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025