QURILISH SOHASIDA MALAKALI MUTAXASSISLARNI TANLAB OLISHDA TEST-SINOV NATIJALARINI MANTIQIY TAHLIL QILISH VA EKSPERTLIK XULOSALARINI AVTOMATLASHTIRISH TIZIMI

Аннотация

masofaviy ta’lim tizimida nazoratning muhim bosqichlaridan biri test- sinovini otkazish va uning natijalarini tahlil qilish masalasidir. Ushbu ishda, test-sinov natijalarini mantiqiy tahlil qilish va exspertlik xulosalar berish jihatlari bayon etilgan. Kalit so‘zlar: binary matrisa, test og’irlik vazni, dispersiya, korelyasiya, korelyasiya matrisasi, expert xulosa. Test natijalarini statistikasini aniqlash natijalar matrisasi a ni hosil qilishdan boshlanadi. ij a , NxM o’lchovli matrisa bo’lib, M-testlar soni, N-sinovdan o’tuvchilar sonini bildiradi. ij Matrisaning i-satr va j-ustun kesishmasida j-sinovdan o’tuvchining i-testga javobi belgilanadi. Testning javobi ko’p qirrali mezon bo’yicha baholanadigan bo’lsa, 0 dan 9 interrvaldagi sonlar bo’ladi. U holda har bir son ma’lum bir holatni bildiradi[1]. Masalan: 0 umuman bilimga ega bo’lmaslik yoki 9 to’liq bilimga ega bo’lish. Qaralayotgan diapazondagi sonlar bilan belgilangan natija ustida hech qanday arifmetik amal bajarish mumkin emas chunki bu sonlar ma’lum bir shart asosidagi bilimga qo’yiladigan farqlanish belgisi hisoblanadi. Testga javob “ha” yoki “yo’q” yoki “to’g’ri”yoki “noto’g’ri” tarzida ham belgilanishi mumkin. Agar ular 1 va 0 raqamlari bilan almashtirilsa binar matrisa hosil bo’ladi. Ya’ni 1 to’g’ri javobni, 0 noto’g’ri javobni bildiradi. Test 1 … j … M topshiruvchi| \ Test nomeri 1 i 295 a i j N 1-jadval. Binar matrisa a ij = 0 , , a a g g a a r r j a j a v v o o b b t o n ' o g t r o i ' g b o ' r ' i l s b a o i ' l = s a 1 , j N = 1 , N Test-sinob natijalarini tahlil qilish uchun quyidagilarni aniqlash lozim. M X =a – i – sinovdan o’tuvchilar to’plagan shaxsiy bali, i ij j=1 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7 296 R j = N i= 1 a ij , W = N −R – mos ravishda j – test bo’yicha to’g’ri va noto’g’ri javoblar j j soni, P j = R N j , Q j = 1 − P j – mos ravishda j – test bo’yicha to’g’ri va noto’g’ri javoblar salmog’i (j – testning statistik vazni). 1 – jadvalda keltirilgan binary matrisaga mos ushbu miqdorlarni hisoblasak 2– jadval hosil bo’ladi. 1 … M X i 1 x 1 … . N x M R j r 1 … r M W j w 1 … w M P j p 1 … p M Q j q 1 … q M 2-jadval. Statistik miqdorlari hisoblangan binar matrisa. Natijalarni dastlabki tahlilini o’tkazish uchun (2) binar matrisani X va R miqdorlarning i j qiymatini kamayish tartibida saralaymiz va uni quyidagi shartlar asosida tahrirlaymiz: ­ barcha ishtirokchilar javob bergan testlarni testlar majmuasidan chiqaramiz chunki, bu topshiriqlar asosida ishtirokchilarni farqlab bo’lmaydi; ­ R=0 bo’lganda ya’ni, agar j–testga biror ta ham ishtirokchi javob berolmagan bo’lsa j bunday testlar ham test majmuasidan olib tashlanadi; ­ agar biror ishtirokchi barcha testlarga javob bergan bo’lsa unga mos satr o’chiriladi. Test topshiriqlarining muhim xususiyatlaridan yana biri P va q larning dispersiyasi j j hisoblanadi. Dispersiya qiymati qancha katta bo’lsa mos test uchun sinovdan o’tuvchilarni maksimal farqlash imkonini beradi[5]. Gudman nazariyasiga ko’ra sinovdan o’tuvchilar qiyin topshiriqlarga javob bergan bolsalar u holda oson topshiriqlarga ham javob bergan bo’lishlari lozim. Agar qiyin topshiriqqa javob berib oson topshiriqqa javob berolmagan bo’lsa u holda bunday test topshiruvchi yoki tavakkaldan javob bergan yoki ko’chirgan yoki topshiriqda noaniqliklar mavjud. Kasbga yo’naltirilgan test sinovidan o’tuvchilarni kasbiy mahoratini farqini aniqlash imkonini berishi lozim. Bu esa individual test ballari bir biridan yetarlicha farq qilishi lozim. Test natijalarini variasiyasi o’rta qiymatdan chetlanishni aniqlaydi:  = X −X i Barcha individual ballarning bir xil bo’lishi variasiyaning nolga teng bo’lishini anglatadi. Agar individual ballar turlicha bo’lsa u holda o’rta qiymatdan chetlashish musbat yoki manfiy bo’lishi mumkin va barcha testlar bo’yicha chetlashishlar yig’indisi nolga teng bo’ladi. Shuning uchun test ballari variasiyasini, xususiyatini ifodalovchi o’rta kvadratik chetlashish yig’indisi sinovdan o’tuvchilar soni N ga bog’liq[2]. Ushbu bo’gliqlikdan qutilish uchun N ga teskari ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7 proporsional bog’liqlik qo’llaniladi va natijada dispersiya tushunchasi hosil bo’ladi. 297 S 2X = N 1 − 1 N i=1 ( X i − X ) 2 Hisoblashlar oson bo’lishi uchun dispersiya ifodasini quyidagi ko’rinishga keltirish mumkin. N N N N N (X −X)2 =(X2−2X X+X 2 )=X2−2XX +X i i i i i i=1 i=1 i=1 i=1 i=1 Agar N X =NX i i=1 ekanligini va ( X i=1 = i=1 i X 2i X ) N 2 = i=1 N X N i=1 X i 2i = 2 X Ni=1 Ni=1 2 X i X + i 1 N X i=1 N  i=1 X = i Ni=1 2  X 2i 1 N 2 N N X Ni=1 X 2 + 2i − N 2 X Ni=1 = X Ni=1 i  X 2i − N X 2 = larni hisobga olsak quyidagi dispersiya formulasini hosil qilamiz S 2i = N ( 1 n − 1 ) N N = 1 X 2i − = 1 X i Test ballari dispersiyasining qiymati ularning sifati va sinovdan o’tuvchilarning kasb mahoratini farqi to’g’risida fikr yuritish imkonini beradi. Agar test balining o’rta arifmetigi standart chetlashishning uchlanganiga teng bo’lsa X  3 S