КОМБИНАЦИЯЛАШГАН ПЛЁНКА ТЎШАГИЧ ПУШТА ОЛГИЧИНИНГ ЭНЕРГЕТИК КЎРСАТКИЧЛАРИНИ АНИҚЛАШ

Аннотация

Ушбу мақолада комбинациялашган плёнка тўшагич қурилмасининг асосий ишчи органларидан бири — пушта олгичнинг энергетик кўрсаткичлари таҳлил қилинган. Пичоқ ва қанот қисмлари томонидан юзага келадиган тортиш қаршиликлари назарий модел асосида аниқланган. Ҳисоблашлар турли ҳаракат тезликларида бажарилиб, оптимал параметрлар ва энергия тежаш имкониятлари кўрсатилган. Аннотация. В статье рассмотрены энергетические показатели гребнеобразователя комбинированного пленкоукладчика. На основе теоретической модели определены тяговые сопротивления, возникающие со стороны ножа и крыла. Расчёты проведены при различных скоростях движения, что позволило выявить оптимальные параметры и потенциал энергосбережения. Annotation. This article analyzes the energy performance of the ridge-forming unit of a combined mulch layer machine. A theoretical model is used to determine the traction resistance generated by the blade and wing components. Calculations were carried out at various operating speeds, revealing optimal parameters and energy- saving potential. Калит сўзлар: плёнка тўшагич, пушта олгич, тортиш қаршилиги, энергия самарадорлиги, инерция кучи. Ключевые слова: пленкоукладчик, гребнеобразователь, тяговое сопротивление, энергетическая эффективность, сила инерции. Keywords: mulch layer, ridge former, traction resistance, energy efficiency, inertia force. Кириш. Аграр соҳада механизация даражасини ошириш, энергия ресурсларидан самарали фойдаланиш ва иш унумдорлигини кўтариш долзарб масалалардан ҳисобланади. Айниқса, сабзавотчилик ва полизчиликда плёнка тўшаш технологияларида самарадор техник воситаларга эҳтиёж ортиб бормоқда. Комбинациялашган плёнка тўшагич қурилмалари турли операцияларни бир вақтда амалга ошириш имконини беради, шундан келиб чиқиб, уларнинг ишчи органлари, хусусан пушта олгичнинг энергетик кўрсаткичларини аниқлаш муҳим аҳамиятга эга. Асосий қисм. Тупроқ сургичнинг тортишга умумий қаршилиги унинг пичоғи ва сургич қанотининг тортишга қаршиликларидан ташкил топган, яъни www.pedagoglar.org 44-to’plam_2-qism_Iyun-2025 44 Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari R  R R , (1) y n c бунда R - тупроқ сургичнинг тортишга умумий қаршилиги, N; y R - тупроқ сургич пичоғининг тортишга қаршилиги, N; n R - тупроқ сургич қанотининг тортишга қаршилиги, N. c Тупроқ суриш экишга тайёрланган, яъни чизелланган ва мола ҳамда борона бостирилган фонда. Бундай фонда тупроқ сепилувчан бўлиб, унинг деформациялашга қаршилиги ҳисобга олмаса ҳам бўладиган даражада кичик бўлади. Шуни ҳисобга олганда унинг пичоғининг тортишга қаршилигини қуйидагича ифодалаш мумкин [1; 48-56-б., 2; 15-17-б.]: R  R  R  R , (2) n 1П 2П 3П бунда R - пичоқ тиғи тупроқни горизонтал текислик бўйлаб кесишидан 1П ҳосил бўладиган қаршилик, N; R - тупроқни тупроқ сургич пичоғининг ишчи сирти бўйлаб 2П силжиши ва кўтарилишидан ҳосил бўладиган қаршилик, N; R - тупроқнинг тезлиги ўзгариши натижасидан юзага келадиган 3П инерция кучидан ҳосил бўладиган қаршилик, N. Тупроқ сургич пичоғининг тиғи тупроқни горизонтал текислик бўйлаб кесимидан ҳосил бўладиган тортишга қаршилик R унинг шакли қалинглиги, 1 узунлиги ва тупроқнинг қаттиқлигига боғлиқ бўлиб, уни қуйидаги ифода бўйича аниқлаш мумкин [1; 54-б., 3; 79-б.]: R  kTt b /sin, (3) 1 T c бунда k – тупроқ сургич пичоғи тиғининг шаклини ҳисобга оладиган коэффициент; Т – тупроқнинг қаттиқлиги, Па; t – тупроқ суриш пичоғининг қалинлиги, m. Тупроқ сургич пичоғининг тиғи тўғри чизиқ шаклга эга бўлганда k=1 ва (2.41) ифода қуйидаги кўринишга эга бўлади R Tt b /sin. (4) 1 T c Тупроқни тупроқ суриш пичоғининг ишчи сирти бўйлаб силжишига инерция кучидан ҳосил бўладиган R ва R қаршиликларни унинг намлигини 2 3 ҳисобга олганда адабиётларда маълум бўлган қуйидаги ифодалардан фойдаланиб аниқлаймиз [1; 48-56-б.; 2; 15-17-б.; 3; 79-80-б.] cos2sin() w R gh b c (1 ) (5) 2 c c sincos 100 www.pedagoglar.org 44-to’plam_2-qism_Iyun-2025 45 Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari ва sinsinsin() w R  2h bV 2 (1 ) , (6) 3 c c u cos 100 бунда - тупроқнинг зичлиги, kg/m3; g - эркин тушиш тезланиши, m/s; с – пичоқ ишчи сиртининг кенглиги, m;  - пичоқнинг увалаш (эгат тубига ўрнатилиш бурчаги),  arctg(tgsin); w - тупроқнинг намлиги, %; V - тупроқ сиртининг ҳаракат тезлиги, m/s. u (4)-(6) ларни ҳисобга олганда (2) ифода қуйидаги кўринишга эга бўлади Tt b cos2 sin() w R  T c h b (gc 2V2sin) (1 ). (7) n sin c c sin u cos 100 Тупроқ сургичнинг сургичи иш жараёнида унинг пичоғи томонидан кесилган тупроқни ёнбош томонга суришдан ва унинг инерция кучидан ҳосил бўладиган қаршиликларни енгади, яъни R  R  R , (8) с 1c 2c бунда R - тупроқ сургичнинг қаноти пичоқ томонидан кесилган 1c тупроқни ёнбош томонга суришидан ҳосил бўлган қаршилик, N; R - тупроқ сиргичнинг қаноти томонидан сурилаётган тупроқнинг 2c инерция кучидан ҳосил бўлаётган қаршилик кучи. Сургич тупроқни ёнбош томонга суришидан ҳосил бў