SPORT TURLARIDA MASHG‘ULOTLARNI TASHKIL ETISH VA SIFAT DARAJASINI OSHIRISH VOSITALARI

Аннотация

The use of modern methods, strategies and technologies is important for increasing the effectiveness of sports activities. The article analyzes the basic principles of training planning, teaching methods, physical training programs and the importance of sports methods. Key words: teaching methods, training planning, sports methods, training programs, sports methods, individual sports, team sports, sports psychology. Sport mashg‘ulotining vazifalari: sog‘likni mustahkamlash va ma’naviy tarbiya talablari, shaxsni har tomonlama garmonik rivojlantirish; sport texnikasi va taktikasini egallash; tanlangan sport turiga xos jismoniy, ruhiy va irodaviy sifatlarni rivojlantirish, sport gigienasi va o‘z-o‘zini nazorat qilish sohasida amaliy va nazariy bilimlarni egallashdan iborat. Sport mashg‘uloti davomida faqat yuqori mahoratnigina egallamasdan, sog‘ligini mustahkamlash, jismoniy sifatlarini rivojlantirish, serunum mehnat va himoyasi uchun zarur bo‘lgan hayotiy zaruriy malakalarni egallash vazifalari hal qilinadi. Musobaqalashish mashqlari – bu sport turiga xos bo‘lgan va to‘liq muayyan sport turining talablariga binoan bajariladigan yaxlit harakat faoliyatidir. Ko‘pgina musobaqalashuv mashqlari harakat tuzilishi bo‘yicha cheklangan va qisqa yo‘nalishiga ega bo‘ladi; bular monostrukturali mashqlardir. Bunga tezkorlik kuchini talab qiladigan mashqlari (sakrashlar, uloqtirish, og‘irlikni www.pedagoglar.org 44-to’plam_1-qism_Iyun-2025 46 Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari ko‘tarish, sprint) va chidamlilikni talab qiladigan submaksimal, katta va o‘rtacha zo‘riqish bilan bajariladigan ssiklik (yugurish, suzish va boshqa)harakatlar kiradi. Trenirovkada musobaqalashish mashqlari asosiy o‘rinni tutadi, chunki ular yordamida sport klassifikatsiyasi bilan belgilangan maxsus talablarning majmuyi yaratiladi. Biroq, bu kompleks mashg‘ulotlarda nisbatan kam qo‘llaniladi. Chunki ular organizmni tez charchatadi,har doim ham samarali bo‘lmagan stereotiplarni mustahamlanishiga sabab bo‘ladi vah.k. Musobaqalashish mashqlari mashg‘ulotlarda katta variativligi bilan ajralib turishi zarur. Maxsus tayyorgarlik mashqlari musobaqalashish harakatlarini shakli va xarakteriga o‘xshash harakatlarni o‘z ichiga oladi. Masalan, yengil atletikachilarda muayyan masofaning ajratilgan qismlari bo‘yicha yugurishi, musobaqalashish kombinatsiyasining elementlari va bo‘laklarini yoki immitatsiya mashqlarni bajarishi shular jumlasidandir. Mashqlar tanlab olingan musobaqalashish mashqi bilan qandaydir yaxlitlikka ega bo‘lgan taqdirdagina maxsus tayyorgarlik mashqlari darajasida bo‘lishi mumkin. Sport mashg‘ulotining qayd qilingan vositalari faqatgina jismoniy vositalar bo‘libgina qolmay, balki sportchini texnik, taktik va irodaviy tayyorlash vositasihamdir. Harakat sifatlarini va organizmning funksiyalarini takomillashtirishda maqsadga muvofiq tanlangan mashqlar kompleksi, interval mashq qilish usuliyatini (navbatdagi nagruzkalar orasida belgilangan vaqtda dam olish), uzluksiz mashq qilish (dam olinmasdan mashqlar kompleksi uzluksiz bajariladi) va yuqorida qayd qilingan turli xil usuliyatlar qo‘llaniladi. Mashg‘ulotlarni samarali tashkil etish uchun avvalo reja tuzish zarur. Rejalashtirish jarayoni quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi: • Maqsadlarni belgilash: har bir sport turi uchun aniq va o‘lchovli maqsadlar qo‘yilishi kerak. Masalan, musobaqalarda ishtirok etish, jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirish yoki texnik ko‘nikmalarni rivojlantirish. • Trening dasturi: mashg‘ulotlar dasturi sportchining yoshiga, jismoniy tayyorgarlik darajasiga va maqsadlariga mos ravishda tuzilishi lozim. Dasturda turli xil mashqlar, texnikalar va taktikalar kiritilishi kerak. • Vaqtni boshqarish: mashg‘ulotlar vaqti samarali boshqarilishi, shuningdek, tanaffuslar va tiklanish davrlari hisobga olinishi zarur. O'qitish metodikasi. O'qitish jarayonida turli metodlardan foydalanish muhimdir. Bu metodlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi.Demonstratsiya. Murabbiy tomonidan texnik ko‘nikmalarni ko‘rsatish orqali sportchilarni o‘rgatish. Amaliy mashg‘ulotlar.Sportchilarni amaliy mashqlar orqali o‘qitish, bu esa ularning ko‘nikmalarini rivojlantiradi.Tahlil va baholash. Mashg‘ulotlar davomida sportchilarning faoliyatini tahlil qilish va baholash, ularning yutuqlari va kamchiliklarini aniqlash imkonini beradi.Jismoniy tayyorgarlik dasturlari. Jismoniy www.pedagoglar.org 44-to’plam_1-qism_Iyun-2025 47 Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari tayyorgarlik dasturlari sportchilarning umumiy va maxsus tayyorgarligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Bu dasturlar quyidagi komponentlardan iborat bo‘lishi mumkin.Yurak-qon tomir tizimini kuchaytirish uchun yurish, yugurish yoki velosipedda harakat qilish.Muskul massasi va kuchini oshirish uchun og'irliklar bilan ishlash.Stretching mashqlari orqali tananing moslashuvchanligini oshirish.Sportchilarni motivatsiya qilish u