AKADEMIK LITSEY O‘QUVCHILARIDA YOZISH KOMPETENTLIGINI OSHIRISH HAMDA BU JARAYONDA QO‘LLANILADIGAN MASHG‘ULOTLAR

Аннотация

В статье рассматриваются вопросы повышения письменной компетенции учащихся академических лицеев, а также анализируются эффективные методы и упражнения, применяемые в данном процессе. Письменная речь изучается как важный компонент языкового образования, включающий грамматическую правильность, богатство словарного запаса, логическую связность, стилистическую четкость и композиционную структуру текста. В статье анализируются практические занятия, направленные на развитие навыков письма: интерактивные методы, творческие задания, моделируемые упражнения, написание эссе, изложений и сочинений. Ключевые слова: академический лицей, письменная компетенция, письменная речь, навыки письма, письменные задания, творческие упражнения, написание эссе, сочинения, интерактивные методы, критерии оценки, дифференцированный подход, критическое мышление, письменные стратегии, самостоятельное мышление, методика преподавания языка Annotation: This article explores the development of writing competence among academic lyceum students and examines effective methods and activities used in this process. Writing skills are considered an essential component of language education, involving grammatical accuracy, vocabulary range, logical coherence, stylistic clarity, and composition structure. The paper analyzes practical classroom activities designed to 75-son 1–to’plam Iyul-2025 Sahifa: 146 Ustozlar uchun pedagoglar.org enhance students’ writing, including interactive methods, creative tasks, modeling exercises, and structured practices such as writing essays, compositions, and summaries. Keywords: academic lyceum, writing competence, written speech, writing skills, writing tasks, creative assignments, essay writing, composition, interactive methods, assessment criteria, differentiated approach, critical thinking, writing strategies, independent thinking, language teaching methodology Hozirgi davrda ta’lim tizimida yuz berayotgan islohotlar, innovatsion yondashuvlar va xalqaro standartlarga mos o‘quv dasturlarining joriy etilishi o‘quvchilarning har tomon- lama rivojlanishini talab etmoqda. Jumladan, akademik litsey o‘quvchilari uchun asosiy kompetensiyalarni, xususan, yozish kompetentligini shakllantirish ularning keyingi ta’lim bosqichlariga tayyorligida muhim o‘rin tutadi. Yozma nutq orqali o‘quvchi o‘z fikrini mantiqiy, grammatik to‘g‘ri va mazmunan aniq bayon qila olishni o‘rganadi. Yozish kompetentligini shakllantirish nafaqat ona tili, balki chet tillari, tarix, ijtimoiy fanlar va hatto tabiiy fanlar bo‘yicha ham ta’lim samaradorligini oshiradi. Yozish kompetentligini rivojlantirish til ta’limining asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bu kompetentlik o‘quvchining quyidagi ko‘nikmalarini o‘z ichiga oladi: - grammatik va imloviy to‘g‘rilik; - uslubiy izchillik va mazmunan aniqlik; - mavzuga mos fikr bildirish; - mantiqiy tuzilmalarni yaratish; - mustaqil va ijodiy fikr yuritish. Bugungi kunda oliy ta’lim muassasalariga kirishda insho, esse, motivatsion xat kabi yozma ishlar talab qilinmoqda. Bu esa litsey bosqichidayoq o‘quvchilarni yozish malaka- lariga chuqur tayyorlash zaruriyatini tug‘diradi. Bundan tashqari, yozish kompetentligiga ega bo‘lgan o‘quvchi boshqa kompetensiyalar – tanqidiy fikrlash, analitik tafakkur, mustaqil qaror qabul qilishni ham rivojlantira oladi. Yozish kompetentligini shakllantirish bosqichlari quyidagilardan iborat: Yozish malakasini shakllantirish uzluksiz jarayon bo‘lib, u quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi: a) Tayyorlov bosqichi: Bu bosqichda o‘quvchi mavzu bo‘yicha fikrini to‘plash, kerakli manbalarni o‘rganish, reja tuzish kabi tayyorgarlik ishlarini olib boradi. Reja yozish – yozma ishning sifatini belgilovchi muhim omil hisoblanadi. b) Yozish bosqichi: Reja asosida asosiy matn yaratiladi. Unda kirish, asosiy qism va xulosa qismlari bo‘lishi shart. Har bir qismda fikrlar izchil, dalillangan va tushunarli bayon etilishi kerak. c) Tahrirlash va qayta ishlash bosqichi: 75-son 1–to’plam Iyul-2025 Sahifa: 147 Ustozlar uchun pedagoglar.org Yozilgan matn ustida ishlash – bu yozish kompetentligining ajralmas qismidir. Bu bosqichda o‘quvchi grammatika, imlo, uslub va mantiqiy bog‘liqlik jihatidan tahlil qiladi va kerakli tuzatishlarni kiritadi. Yozish kompetentligini rivojlantirishda qo‘llaniladigan mashg‘ulotlar jarayonda muhim ro’l tutadi. Quyidagi metodik mashg‘ulotlar yozma kompetentlikni shakllantirishda keng qo‘llaniladi: 1. Model asosida yozish mashqlari: Namunaviy matnlar asosida o‘quvchilar o‘xshash uslubda yangi matnlar yaratadi. 2. Tarqatma materiallar yordamida yozish: Mavzu, kalit so‘zlar va iboralar asosida matn tuzish o‘rgatiladi. 3. Grafik organizatorlardan foydalanish: Mind map, cluster, jadval shakllarida fikrlar strukturalashtiriladi va matn tuziladi. 4. Parafraza qilish: Matnni o‘z so‘zlari bilan qayta ifodalash orqali til boyligi rivojlanadi. 5. Juftlikda va guruhda yozish: O‘quvchilar bir-birining ishini ko‘rib chiqadi, fikr bildiradi, tahrir qiladi. Bu ijtimoiy o‘rganishni ha