BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARIDA IJODIY FIKRLASH TARKIBIY QISMLARINI TASHKIL ETISH MEXANIZMI

Аннотация

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijodiy fikrlashni shakllantirishning ilmiy-nazariy asoslari va amaliy mexanizmlari yoritilgan. Ijodiy fikrlashning tarkibiy qismlari – muammoli vaziyatni aniqlash, g‘oya yaratish, faraz qilish, tahlil qilish va baholash – bosqichma-bosqich ochib berilgan. Shuningdek, dars jarayonida qo‘llaniladigan innovatsion usullar: “beyin hujumi”, sinkveyn, klaster, dramatizatsiya kabi texnikalar orqali o‘quvchilarda mustaqil va erkin fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish yo‘llari tavsiflangan. Maqola o‘qituvchilarga amaliy ko‘rsatmalarva metodik tavsiyalarni taqdim etadi Kalit so‘zlar: ijodiy fikrlash, boshlang‘ich ta’lim, muammoli vaziyat, g‘oya generatsiyasi, tanqidiy fikrlash,dars metodikasi,sinkveyn,klaster usuli,pedagogik mexanizm,mustaqilfikrlash. Bugungi globallashuv davrida ta’limning asosiy vazifasi — shaxsni mustaqil fikrlovchi, yangilikka intiluvchi va ijodiy yondashuvga ega bo‘lgan inson sifatida shakllantirishdir. Ayniqsa, bu jarayon boshlang‘ich ta’lim bosqichidan boshlanishi kerak, chunki bu davrda bolaning psixologik va aqliy rivojlanishi uchun qulay poydevor yaratiladi. Ijodiy fikrlash – bu faqat yangi g‘oya yaratish emas, balki mavjud vaziyatlarga noodatiy yondashish, muammoni hal qilishda yangilikka intilish qobiliyatidir. Boshlang‘ich ta’limda о‘quvchilar ijodiy faoliyatini shakllantirish shart-sharoitlari deganda, avvalo ana shu shart-sharoitlarning paydo bо‘lishi, amalga oshishi hamda rivojlanishi jarayoni tushiniladi. Ular quyidagilardan iborat: 1. О‘quvchilar ijodiy faoliyatini shakllantirishda ularning bu borada egallashi lozim bо‘lgan bilim,kо‘nikmavamalakalari. 2. Ijodiy faoliyatni shakllantirishdanazariy bilimlar bilan amaliyotning aloqa-dorligi. 3. Ijodiy faoliyatni shakllantirishga doir mashg‘ulotlarevristikamuammoli vaziyatlar yaratish. 4. О‘quvchilarning ijodiy faoliyatini shakllantirishga texnologik yondashuv. Bu shart-sharoitlar quyidagicha amalga oshadi: О‘quvchilarning ijodiy faoliyatini shakllantirishda ular egallashi lozim bо‘lgan bilim,malaka, kо‘nikmalarga quyidagi talablar qо‘yiladi. -dastur materiallarni qaydarajada о‘zlashtirganligi; -mavzularga doirasosiy tushuncha vaqoidalarni о‘zlashtirganligi; -tanlagan mavzu bо‘yicha topshiriqlarnimustaqil bajara olishi; -о‘rganilayotgan mavzulardagi asosiy muammolarni anglab olishi; - topshiriqlarni bajarishda о‘quv ashyolari va texnika vositalar, axborot texnologiyasidan foydalana olishi; -о‘zqobiliyatini namoyon etishivauni rivojlantiraolishi; - mavzu bо‘yicha о‘z oldiga erishiladigan maqsadlarni qо‘ya olishi, rejalar tuzishi va natijalarni baholay olishi; -mavzularni о‘rganishdaо‘zfikrini dalillay olishi; -о‘zvariantini tavsiya eta olishi vahokazolar. Mazkur talablar о‘qituvchiga о‘quvchilarning о‘qishga bо‘lgan qiziqishlari, ularning о‘quv-biluv faoliyati, individual moyilliklarini bilish imkoniyati paydo bо‘ladi va bu borada о‘quv jarayoni tuzilmasini belgilab olishga yordam beradi. Yuqoridagi talablar asosida muammoga doir ta’limni maqsadga muvofiq tashkil etishning ustuvor yо‘nalishlari belgilab olinadi. Maqsadga muvofiq yondashuv deganda о‘quv- biluv jarayoni yoki ta’lim mazmuni, metod va shakllari tizimining ijodiy faoliyatni rivojlantirishga doir maqsadli yо‘naltirilgan maxsus tashkil etilgan tuzilmasi tushiniladi. Pedagogikaning asosiy vazifalaridan biri barcha bolalarning ijodiy faoliyati har tomonlama rivojlanishini ta’minlaydigan shart- sharoitlar yaratishdan iborat. Shu bilan bir qatorda muayyan sohalarda chuqur qiziqishlarini, intilishi va qobiliyatini namoyon qilayotgan о‘quvchilarni aniqlash, ularga bundan keyingi rivojlanishi uchun barcha imkoniyatlarni yaratib worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI berish lozim. Buning uchun esa: boshlang‘ich sinf о‘quvchilarning ijodiy faoliyatini rivojlantirishga doirshart- sharoitlaryaratish muhimahamiyat kasb etadi. Buborada: O‘quvchilar ijodiy faoliyatini rivojlantirishga doir innovatsion faoliyatga tayyorlash. О‘qituvchi va о‘quvchilar munosabatida hamkorlik faoliyatini vujudga keltirish. Ijodiy faoliyatni rivojlantirishda bilishga doir innovatsion texnologiyalardan foydalanish. Hozirgi davrda о‘quvchilarning biror - bir haqiqatni mustaqil izlashi va kashf etishi bilan bog‘liq bо‘lgan evristik vamuammolita’limо‘quv-biluv jarayoniga faol kirib kelmoqda. Ta’limiy vaziyat о‘qituvchi tomonidan quyidagi tarzda tashkil qilinadi: kerakli material va ta’limiy obyekt ajratiladi, ular о‘rtasidagi munosabatlar о‘rganiladi, asosiy tushunchalar tanlanadi. Tadqiqotning umumiy obyekti, uning ma’nosini izlash, faoliyatning yangi usullari hamda turlarini izlash zarurati evristik vaziyatning asosi bо‘lishi mumkin. Evristik faoliyatni texnologiyalashtirish bolalarning ijodiy qobiliyati qanday bо‘lsa shu qadar zaruriy va qonuniy jarayondir. Evristik vaziyatlar yaratish va rivojlantirish bо‘yicha texnologik harak