ULUGʻBEK HAMDAMNING “SOʻZ” HIKOYASIDAGI OBRAZLAR USLUBIYATI

Аннотация

The article analyzes the stylistic features of characters in Ulugbek Hamdam's story “The Word”. The research demonstrates the artistic and stylistic means that the author uses to reveal the characters of the heroes, his skill in creating psychological portraits and the traditions of character creation in modern Uzbek literature. Special attention is paid to the stylistic depiction of the husband and wife characters in the story, their speech characteristics, internal monologue technique and the system of symbolic images. The research employs comparative analysis, stylistic and semanticanalysis methods. Keywords: stylistic features, character creation, psychological portrayal, symbolic images, speech characteristics, Ulugbek Hamdam Kirish. Zamonaviy oʻzbek adabiyotida obraz yaratishning yangi usullari va uslubiy xususiyatlari muhim oʻrin tutadi. Ulugʻbek Hamdamning “Soʻz” hikoyasi bu jihatdan diqqatga sazovor asar boʻlib, unda muallif qahramonlarning murakkab psixologik dunyosini ochishda nafaqat an’anaviy, balki yangicha uslubiyvositalardan ham foydalangan. Tadqiqotning maqsadi Ulugʻbek Hamdamning “Soʻz” hikoyasida obrazlarning uslubiy xususiyatlarini aniqlash va tahlil qilishdan iborat. Buning uchun quyidagi vazifalar belgilangan: birinchidan, hikoyadagi asosiy obrazlarning uslubiy tasvirini oʻrganish; ikkinchidan, muallifning psixologik tasvir texnikasini tahlil qilish; uchinchidan, ramziy obrazlar tizimini koʻrib chiqish; toʻrtinchidan, nutq xarakteristikasiorqali obraz yaratish usullarini oʻrganish. Tadqiqotmetodologiyasi. Tadqiqotdaquyidagi usullardan foydalanildi: − komparativ tahlilusuli - turliobrazlarning uslubiy xususiyatlarini qiyoslash uchun; − uslubiy tahlil -matndagi badiiy vositalarni oʻrganish uchun; − semantik tahlilusuli -obrazlar ma’nosini ochish uchun; worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI − psixologik tahlilusuli -qahramonlarning ichki dunyosini tushunish uchun. Tadqiqot materiali sifatidaUlugʻbek Hamdamning “Soʻz”hikoyasi tanlangan. Natijalar va muhokama. Hikoyaning markazida turgan er va xotin obrazlari muallif tomonidan turli uslubiy vositalar yordamida yaratilgan. Erkak qahramon obrazi dinamik xarakterga ega boʻlib, uningruhiy holati hikoya davomidakeskin oʻzgarib boradi. Muallif erkak qahramonning boshlangʻich holatini quyidagicha tasvirlaydi: “Xudo xohlasa, bundan keyingi hayotimiz yanayam goʻzal boʻladi!” - deya ayoliga mehr bilan boqdi er mashinaga kelib oʻtirishganda.” [“Toʻlin oy” qissasi.2017.178-b] Bu parchada muallif qahramonning optimistik kayfiyatini, kelajakka boʻlgan ishonchini koʻrsatadi. Lekin hikoya oxiriga kelib, xuddi shu qahramon mutlaqo boshqacha ruhiy holatda koʻrsatiladi: “Er beixtiyor hovli tomondagi eshikdan pastga, daryoga qarab enib bordi. Suvning boʻyiga choʻkdi-yu nigohini oqimga berdi...” [“Toʻlin oy”qissasi.2017.186-b] Bu kontrast muallifningobraz yaratishdagi mahoratini koʻrsatadi. Ulugʻbek Hamdam qahramonlarning psixologik holatini ochishda bir necha usuldan foydalanadi. Engsamarali usullaridan biri ichkimonolog texnikasidir. Erkak qahramonning ichki kechinmalari quyidagi parchada yaqqol koʻrinadi: “Nega xotinim oʻsha soʻzni aytdi? Nima, shuncha vaqtdan beri mendan koʻngli toʻlmay yashadimi yo hayotida birov, uni zeriktirmay yuradigan kimdir bormi?..” [“Toʻlin oy” qissasi.2017.191-b] Bu erda muallif savol-javob shaklidagi ichki dialogorqali qahramonning shubhavaqaygʻusiniochib beradi. Yana bir e’tiborli jihat shundaki, muallif qahramonlarning ruhiy holatini ularning harakatlari orqali ham koʻrsatadi: “Nima qilarini bilmay, gʻayriixtiyoriy ravishda oʻchoq atrofida aylana boshladi. Xuddi xayolidaaylanayotgan oʻshabirjuft soʻz kabi.”[Toʻlin oyqissasi.2017.186-b] “Soʻz” hikoyasida ramziy obrazlar muhim oʻrin tutadi. Eng kuchli ramziy obraz - tuz obrazidir. Muallifbuobrazni hikoya davomidaturli ma’nolarda ishlatadi. Birinchi marotaba tuz obrazi odatiy maishiy holatda paydo boʻladi: “Dadasi, bunga tuz solganmidingiz oʻzi?” [Toʻlin oy qissasi.2017.184-b] Lekin keyin bu obraz ramziy ma’no kasb etadi: “Bir qoshiq oldiyu tarrakdek qotdi: u ogʻziga osh emas, goʻyo bir qoshiq tuz solgandek afti bujmaydi.”[Toʻlinoyqissasi.2017.188-b] Tuz obrazining eng kuchli ifodasi quyidagi jumlada koʻrinadi: “Bir choynak emas, butun boshli daryoni qaynatib ichib yuborsam ham bugun ichimga tushgan tuzni yuvolmaydi!” [Toʻlin oy qissasi.2017.188-b] Bu yerda tuz - hayotga kirib kelgan achchiqlikning, ruhiy azobning ramziga aylanadi. Hikoyada Zaxariqdaryoning tasviri orqali muallif hayotning ikki yuzlamaligini juda nozik tarzda ifodalagan. Qiziq tomonlarni e’tibor bering: bir qarashda daryo, ikkinchi qarashda ariq, uchinchi qarashda zax suv koʻrinadi. Bu tasvirda insonning hayotni turli davrlarda turli koʻrishining chuqur falsafiy ma’nosi yashirin. Muallif oʻzi ham bu haqda toʻxtalib oʻylaydi: “Masalan, yoshligida daryo, oʻrta yoshida ariq va k