BO‘LAJAK MATEMATIKA FANI O‘QITUVCHILARIGA DIALOGLI TEXNOLOGIYANI O‘RGATISH

Аннотация

В данной статье обсуждается вопрос об использовании учебных задач при обучении диалоговой технологии будущих учителей математики. Ключевые слова: математическое образование, обучающий диалог, диалоговая технология. Annotation: This article discusses the use of educational tasks in teaching dialogue technology to future mathematics teachers. Keywords: mathematical education, educational dialogue, dialogue technology. So„ngi yillarda Respublika ta‟lim tizimida tub o „zgarishlar sodir bo „layapti. Xususan matematika ta‟limi mazmuni zamon talabiga mos yangilanib, yangi o„quv adabiyaotlari yaratilmoqda. Ta‟lim tizimi oldiga qoyilayotgan maqsadlarga erishish uchun yangicha fikrlaydigan, yangi ilg„or metodika va texnologiyalarni o„z o„qituvchilik faoliyatiga qo„llashga qodir bo„lgan o„qituvchilar zarur. Shuning uchun matematika o„qituvchilarini tayyorlaydigan oily ta‟lim muassasalarida bo„lajak matematika o„qituvchilarini metodik tayyorlash mazmunini ham zamonga mos isloh qilish lozim bo„ladi. Ushbu maqolada “Matematika o„qitish metodikasi” fanini o„qitishda talabalarga dialogli texnologiyani o„rgatishda o„quv masalalaridan foydalanish ahamiyati haqidafikr yuritamiz. Ta'lim jarayonida o„quv dialogidan, shu jumladan, kognitiv-nazariy dialogdan foydalanish uchun mos ko„nikmalarni shakllantirishga yordam beradigan ba'zi bir o„quv masalalari namunalari. Kognitiv-nazariy dialog – bu yangi materialni o„rganish bosqichida olib boriladigan va xarakteriga ko„ra muammoli bo„lgan o„quv dialogi. Ushbu dialogning asosiy maqsadi o„quvchilarni faol muhokamaga jalb qilish, yuzaga keladigan muammoli vaziyatlarni o„zligicha hal qilishga undash, ularning bilimga bo„lgan qiziqishini rag„batlantirishni rivojlantirishdir. Kognitiv-nazariy dialogni qurish jarayonida o„qituvchi muammoli masalalar va o„quv masalalari yordamida o„quvchilarni o„z-o„zini qidirish faoliyatiga undaydigan muammoli vaziyatlarni yaratadi [1-4]. Biz talabalarga kognitiv-nazariy dialogni qurish uchun quyidagi qoidalarni taklif qilamiz: • savollar tizimi mantiqiy ketma-ketlikda tuzilishi, ya'ni har bir keying savol oldingisiga berilgan javobning mantiqiy davomi bo„lishi kerak; • savollar muammoli, ammo o„quvchilar hal qiladigan darajada bo„lishi kerak; • o„quvchilarning savollarga javoblari to„liq va asosli bo„lishi kerak; • agar o„quvchi savollarga javob bera olmasa, unga javobga olib keladigan qo„shimcha savol berilishi kerak; • o„quvchini javobini to„liq eshitish muhim, bunda uni javobini to„xtatish, izoh berish yoki unga qo„shimcha savollar berish taqiqlanadi. O„quv dialogi ta'lim jarayonining murakkab shakli ekanligiga asoslanib, biz talabalarni tayyorlashning ikki bosqichini ajratamiz. Birinchi bosqich datalabalar tayyorgarlik xarakteriga ega bo„lgan metodik masalalarni, ikkinchi bosqichda esa umumiy xarakterga ega bo„lgan metodik masalalarni hal qilishadi. Masalan, matematik tushunchalarni shakllantirish usullarini o„rganishda biz talabalarga quyidagi metodik masalalar tizimini taklif qilamiz [5-9]. 1-masala. Berilgan matematik tushunchani shakllantirishning ma'lum bir bosqichiga savollar tizimini yarating. 76 worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI 2-masala. Kognitiv-nazariy dialog yordamida matematik tushunchalarni kiritish darsining tavsiya etilgan qismini tahlil qiling. 3-masala. Matematik tushunchalarni kiritish uchun tavsiya etilgan dars qismi uchun kognitiv- nazariy dialogni tashkil etishdagi metodik xatolarni toping. 4-masala. Guruhda kognitiv-nazariy dialog yordamida berilgan matematik tushunchani kiritish darsining qismini ishlab chiqing. 5-masala. Mustaqil ravishda kognitiv-nazariy dialog yordamida berilgan matematik tushunchani kiritish darsining qismini ishlab chiqing. 5-masalani hal qilish uchun namuna sifatida "Uchburchak tashqi burchagining xossasi" mavzusidagi 7-sinf geometriya darsining qismini ko„rib chiqamiz, bunda uchburchakning tashqi burchagining xossalarini o„rganishda kognitiv-nazariy dialogni qo„llash o„rinli bo„ladi. Teoremani shakllantirish va isbotlashdan oldin, biz o„quvchilarga muammoli vaziyatni yaratishga imkon beradigan quyidagi amaliy vazifani bajarishni taklif qilamiz. Amaliy vazifa: uzunligi 4 sm bo„lgan AB kesmada A va B burchaklari mos ravishda 50 va 60 ga teng bo„lgan ABC uchburchakni yasang. 1. С burchakning kattaligini aniqlang. Kutilayotgan javob: C 180(AB)180605018011070 2. C uchida BCD tashqi burchagini yasang. 3. BCD burchak kattaligini aniqlang. Kutilayotgan javob:BCD180 C 18070110 . 4. ABC uchburchakning A va B burchaklarining yig„indisini toping. Kutilayotgan javob: AB5060110. 5. BCD burchakg kattaligiva A va B burchaklarning kattaliklari yig„indisini solishtiring. Kutilayotgan javob: BCD burchagi hamda A va B burchaklar yig„indisi teng. 6. Uchburchakning tashqi burchagi xossasi haqidagi farazni shakllantiring. Farazingizni darslik