SOVET ITTIFOQINING TANAZZULI VA O`ZBEKISTONDA MUSTAQILLIK G`OYALARINING SHAKLLANISHI

Аннотация

The last years of the Soviet state, the formation of ideas of independence in our country and the analysis of changes in the socio-economic and cultural spheres in Uzbekistan in the first years of independence. In addition, it is described in detail how important independence is for us, and how the policy pursued by the Soviet state is leading to the extinction of the Uzbek people. Keywords: Soviet state, independence, political system, economic reforms, national revival, national values, state language. Mustaqillikka erishish g'oyasi xalqimizga azaldan meros. Bu orzu avloddan avlodga o‗tib, ming yilliklar qa`ridan bizgacha yetib kelmoqda. Prezident I.A.Karimov ―Buyuk kelajagimizning huquqiy kafolati‖ nomli risolasida ―0`zbek millati azaldan o‗z fikr-zikri, e‗z istiqloli uchun kurashib yashagan. Bunga moziy guvoh. Millatimiz tarixi haqidagi haqiqat, yurtimizning fidoyi, o‗z yo`lidan, maslagidan, so‗zidan qaytmaydigan farzandlariga ochilishi lozim. Bilishimiz shart bo`lgan tarix sahifalarini qunt bilan varaqlash hammamiz uchun ham qarz, ham farz‖, — deganda xalqimiz tarixiy qismatidan saboq olishni, otalar tajribasini o'rganishni nazarda tutadi. Zotan, xalqimizning uzoq tarixi ozodlik, istiqlol uchun tinimsiz kurash davridir. SSSR deb atalgan sobiq mamlakatda rivojlanish tobora susayib borardi, sotsial tanglik kuchaydi, bunga bir qancha sabablar bor. Avvalo voqealarni sun'iy tezlashtirishga urinildi. 1928 yildan boshlab yangi iqtisodiy siyosat vazifalari inkor etildi, vaholanki bu jiddiy va uzoqqa mo`ljallangan siyosat edi. Bu iqtisodiy siyosat NEP deb nomlanib, sovet ittifoqi shu yo`l orqali o`zini tiklab olgan edi. Kapitalistik munosabatlarga chek qoyishga shoshildiki, ma'muriy-buyruqbozlik usulini joriy qilib, ayniqsa qishloq xo`jaligida majburiy kollektivizatsiya kabi yirik xatolarni amalga oshirdi, dehqonlar va ishbilarmonlarning faoliyatiga sun'iy to`siqlar yaratdik. Ikkinchi besh yillik oxirida sotsializm qurib bitkazilganligini e'lon qildi va AQSHga yetib olish va undan o`zib ketish vazifasini belgiladi. II Jahon urushi oqibatlari va undan keyingi voqealar, sovuq urush, qurollanish poygasi (40-50 foiz harajat), boshqa davlatlarga beg`araz yordam, ilmiy-texnika taraqqiyotiga e'tiborning kamligi (kibernetika va genetikani dastlab inkor etish) iqtisodiyotda qo`pol xatolar jiddiy oqibatlarga olib keldi. Ayniqsa, og`ir sanoatning ustun rivojlanish qonuni katta ziyon keltirdi. 1953 yilda Stalin vafotidan so`ng G.M. Malenkov tomonidan xalq iste'mol mollarini koproq ishlab chiqarish goyasi zararli deb e'lon qilindi. Ayniqsa N.S.Xrushchevning iqtisodiy siyosati xalq xo`jaligini keskin o`gir ahvolga solib qo`ydi. N.S.Xrushchevning siyosiy va iqtisodiy xomxayollik (―Amerikani quvib yetish va undan oʻzib ketish‖1 kabi shiorlar), 1980-yilga 1 N. Xrushchyovning 1957-yil 22- maydagi qishloq xo`jalik xodimlari bilan uchrashuvdagi qilgan ma`ruzasidagi 3-yil Ichida bir qator qishloq xo`jaligi mahsulotlarini yetishtirishda Amerikani quvib o`tish rejasini qo`ygandi. 149 worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI kommunizm qurish vaʼdalari uning siyosatida ziddiyatlar va poymapoylikka olib keldi.2 Bu yerda Xrushchev Sovet ittifoqida 20 yilda komunizm quramiz degan rejasi haqida aytib o`tilmoqda. 1964-yilda Xrushchyov oʻrniga Brejnev Sovet davlati rahbari boʻldi. Brejnev davri (1964-1982) yuqori iqtisodiy oʻsish va farovonlik bilan boshlandi. Lekin asta-sekin ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy sohalarda jiddiy muammolar toʻplanib boraverdi. Ijtimoiy turgʻunlik esa Brejnev hokimiyat tepasiga kelganidan soʻng Xrushchevning bir qancha islohotlarini bekor qilib, stalinistik siyosatni qisman tiklaganidan keyin boshlandi. SSSR qurollanish poygasi hamda kosmosni o`zlashtirish uchun juda katta mablag`larni sarf etdi. 1950-yildan boshlab dunyoning yetakchi davlatlari o`rtasida qurollanish poygasi boshlanib ketdi. Bu poygada SSSR eng ko`p mablag` sarf etgan mamlakat bo`lib qoldi. 1990 yilda Sovet iqtisodiyoti dunyoda ikkinchi o'rinni egalladi, ammo iste'mol tovarlari tanqisligi yig'ish odatiy hol edi. Hisob-kitoblarga ko'ra, Sovet qora bozor iqtisodiyoti mamlakat rasmiy YaIMning 10 foizdan ko'prog'iga teng edi. Iqtisodiy turg'unlik yillar davomida mamlakatni bezovta qilib keldi va qayta qurish islohotlari faqat muammoni yanada kuchaytirib yubordi. Ish haqining oshishi inflyatsiya spiralini oshirib, pul chop etish orqali qo'llab-quvvatlandi. Byudjet siyosatining noto'g'ri boshqarilishi mamlakatni tashqi omillar ta'sirida zaif qilib qo'ydi va neft narxining keskin pasayishi Sovet iqtisodiyotini inqirozga olib keldi. 1970-80-yillar davomida Sovet Ittifoqi neft va tabiiy gaz kabi energiya resurslari boʻyicha dunyodagi eng yirik ishlab chiqaruvchilardan biri boʻlgan va bu mahsulotlar eksporti dunyodagi eng yirik qoʻmondon iqtisodiyotini mustahkamlashda muhim rol oʻynagan. Neft 1980 yildagi 120 dollardan bir